તા. ૩ સપ્ટેમ્બર ર૦ર૫ વિક્રમ સંવત ર૦૮૧ ભાદરવો સુદ – ૧૧ બુધવાર
News of Friday, 27th June 2025
મહિલા મતદારોને રીઝવવા ૧૮ રાજયો ખર્ચ કરશે ૧ લાખ કરોડ
ક્રિસિલના રિપોર્ટમાં ખુલાસોઃ રાજયોનો સામાજીક ખર્ચ વધ્યોઃ ખતરામાં મહેસુલી ખાદ્ય અને નિવેશ ક્ષમતા : સામાજીક કલ્યાણ યોજનાઓ પાછળ ખર્ચ વધવાથી રાજયોની નાણાકીય સ્થિતિ હલબલી

નવી દિલ્હી તા.૨૭: રેટિંગ એજન્સી ક્રિસિલ રેટિંગ્સના રિપોર્ટમાં એક મોટો ખુલાસો થયો છે. એજન્સીના અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ભારતમાં સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓ પર ખર્ચ વધવાને કારણે રાજ્યોની મહેસૂલ ખાધ અને રોકાણ ક્ષમતા જોખમમાં છે. રિપોર્ટમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે ભારતના ટોચના ૧૮ રાજ્યો દ્વારા સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓ પરનો ખર્ચ ચાલુ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં પણ ઉચ્ચ સ્તરે રહેવાની ધારણા છે. આ રાજ્યો દેશના કુલ ગ્રોસ સ્ટેટ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ (GSDP) માં લગભગ ૯૦% ફાળો આપે છે. ક્રિસિલ રેટિંગ્સના અહેવાલ મુજબ, આ ખર્ચ GSDPના લગભગ ૨% અથવા લગભગ રૂ. ૬.૪ લાખ કરોડ રહેશે. જોકે, આનાથી રાજ્યોની મહેસૂલ ખાધ વધી શકે છે, જે તેમની નાણાકીય સ્થિતિસ્થાપકતા પર અસર કરી શકે છે.
એજન્સીના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે રાજ્ય સરકારોનો સામાજિક કલ્યાણ પરનો મહેસૂલ ખર્ચ મુખ્યત્વે પછાત વર્ગો, મહિલાઓ, બાળકો અને કામદારો માટે વિકાસ યોજનાઓ અને સામાજિક સુરક્ષા પેન્શન પર કેન્દ્રિત છે. આમાં શિક્ષણ, આરોગ્ય, મહિલા સુરક્ષા, રોજગાર સહાય અને સામાજિક પેન્શનનો સમાવેશ થાય છે. વસ્તી વિષયક જૂથોના સામાજિક અને આર્થિક વિકાસ માટે આ ખર્ચ જરૂરી માનવામાં આવે છે.
ક્રિસિલ રેટિંગ્સના સિનિયર ડિરેક્ટર અનુજ સેઠીના જણાવ્યા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ અને ૨૦૨૬ દરમિયાન સામાજિક કલ્યાણ ખર્ચમાં લગભગ રૂ. ૨.૩ લાખ કરોડનો વધારો થવાની ધારણા છે. આમાંથી લગભગ રૂ. ૧ લાખ કરોડ ફક્ત મહિલાઓને ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) યોજનાઓ માટે છે, જે ચૂંટણી વચનોનો ભાગ છે. બાકીના ૧.૩ લાખ કરોડ રૂપિયા પછાત વર્ગોને નાણાકીય અને તબીબી સહાય અને સામાજિક સુરક્ષા પેન્શનના રૂપમાં આપવામાં આવશે.
આ વધારો બધા રાજ્યોમાં સરખો નહીં હોય. ક્રિસિલના વિશ્લેષણ મુજબ, લગભગ ૫૦% રાજ્યોમાં સામાજિક કલ્યાણ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે, જ્યારે બાકીના રાજ્યોમાં આ ખર્ચ સ્થિર રહેશે અથવા નજીવો વધશે. આ વિવિધતા રાજ્યોની રાજકીય, સામાજિક અને આર્થિક પ્રાથમિકતાઓ પર આધાર રાખશે.
ક્રિસિલ રેટિંગ્સના ડિરેક્ટર આદિત્ય ઝાવરના મતે, સામાજિક કલ્યાણ ખર્ચમાં વધારાને કારણે મહેસૂલ ખાધ પણ વધશે. ગયા નાણાકીય વર્ષમાં મહેસૂલ ખાધ ૯૦% વધી હતી, જેના કારણે મૂડી ખર્ચમાં માત્ર ૬% વળદ્ધિ થઈ હતી, જ્યારે છેલ્લા ૫ વર્ષની સરેરાશ ૧૧% હતી. જો આ વલણ ચાલુ રહેશે, તો રાજ્યોની રોકાણ ક્ષમતા અને લાંબા ગાળાની વિકાસ યોજનાઓ અવરોધાઈ શકે છે.
સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓ જરૂરી છે, પરંતુ તે રાજ્યોના નાણાકીય સંતુલન પર દબાણ લાવી શકે છે. આગામી ચૂંટણીઓમાં ડીબીટી યોજનાઓની ભૂમિકા વધુ મહત્વપૂર્ણ બનવાની શકયતા છે, જેના કારણે ખર્ચમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, રાજ્યો માટે સામાજિક કલ્યાણ અને મૂડી રોકાણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પડકારજનક બનશે.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, ૨૦૧૮-૧૯ અને ૨૦૨૩-૨૪ વચ્ચે, સામાજિક ક્ષેત્ર પર ખર્ચ GSDP ના ૧.૪-૧.૬ ટકાની રેન્જમાં રહેવાની ધારણા હતી. ગયા નાણાકીય વર્ષમાં તે વધીને બે ટકા થયો. વધેલા ખર્ચને કારણે ૨૦૨૫-૨૬માં મહેસૂલ ખાધ વધશે. આનાથી રાજ્યો માટે મૂડી ખર્ચ કરવામાં મુશ્કેલીઓ ઊભી થશે.
ચૂંટણી પહેલા વિવિધ પ્રકારની મીઠાઈઓ વહેંચવાની પ્રથા ચાલુ રહે છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં ચૂંટણી પહેલા ટોચના ૧૮ રાજ્યો મહિલા યોજનાઓ પર ૧ લાખ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કરશે. ક્રિસિલ રેટિંગ્સે અહેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે, ૨૦૨૫-૨૬માં સામાજિક ક્ષેત્રની યોજનાઓ પર રાજ્યોનો ખર્ચ કુલ રાજ્ય સ્થાનિક ઉત્પાદન (GSDP) ના બે ટકા જેટલો હશે. આનાથી મૂડી ખર્ચ પર અસર થવાની શકયતા છે.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, ૨૦૧૮-૧૯ અને ૨૦૨૩-૨૪ વચ્ચે, સામાજિક ક્ષેત્ર પર ખર્ચ GSDP ના ૧.૪-૧.૬ ટકાની રેન્જમાં રહેવાની ધારણા હતી. ગયા નાણાકીય વર્ષમાં તે વધીને બે ટકા થયો. વધેલા ખર્ચને કારણે ૨૦૨૫-૨૬માં મહેસૂલ ખાધ વધશે. આનાથી રાજ્યો માટે મૂડી ખર્ચ કરવામાં મુશ્કેલીઓ ઊભી થશે. આ યાદીમાં સમાવિષ્ટ ૧૮ રાજ્યો કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (GDP) માં ૯૦ ટકાથી વધુ યોગદાન આપે છે. સામાજિક ક્ષેત્રના ખર્ચમાં પછાત વર્ગો, મહિલાઓ, બાળકો અને કામદારોના કલ્યાણ માટે મહેસૂલ ખર્ચ તેમજ સામાજિક સુરક્ષા પેન્શનના રૂપમાં ચોક્કસ વસ્તી વિષયક જૂથોને સહાયનો સમાવેશ થાય છે.
રાજ્યોમાં કુલ ખર્ચ ૨.૩ લાખ કરોડ રૂપિયા થશે. આમાંથી, ૧ લાખ કરોડ રૂપિયા મુખ્યત્વે ચૂંટણી પ્રતિબદ્ધતા તરીકે મહિલાઓને ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) માટે હશે. આવી યોજનાઓ દ્વારા ચૂંટણીમાં સફળતા મેળવતા રાજ્યોના આધારે, અન્ય રાજ્યો પણ તે જ મફત વસ્તુઓનું વિતરણ કરવાનું શરૂ કરે છે.
ક્રિસિલે જણાવ્યું હતું કે, આવી આદતો પર આગળ જતાં નજર રાખવાની જરૂર પડશે. અમુક વર્ષોમાં, ઘણા મુખ્ય રાજ્યો જ્યાં ચૂંટણીઓ યોજાઈ છે, તેમણે DBT યોજનાઓ માટે ફાળવણી રજૂ કરી છે અથવા તેમાં વધારો કર્યો છે. કેટલાક રાજ્યો આગામી ચૂંટણીઓમાં આવી જ યોજનાઓ શરૂ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. ૧૮ રાજ્યોમાંથી અડધા રાજ્યો ખર્ચમાં વધારો કરે તેવી અપેક્ષા છે.(૩૮.૧૨)
(9:41 AM IST)









છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
