<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Friday, 27th June 2025

ખુશખબર: તમારા જૂના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ 'સોનાની ખાણ' બની શકે છે! ઈ-વેસ્ટમાંથી સોનું કાઢવાની ઇકો-ફ્રેન્ડલી રીત!

તો, તમારા જૂના, ધૂળ ખાતા ઇલેક્ટ્રોનિક્સને ફેંકી દેતા પહેલા બે વાર વિચારજો. તે માત્ર કચરો નથી, પરંતુ ભવિષ્ય માટે એક મૂલ્યવાન સંસાધન બની શકે છે!

27 જૂન 2025: વર્ષ 2025 માં, સામાન્ય ઘરોમાં નકામા ફોન અને કેબલથી ભરેલુ  ડ્રોઅર હોવું સામાન્ય વાત છે. પરંતુ આ સર્કિટરીનો કચરાપેટી માત્ર ભૂતકાળના ટેક ટ્રેન્ડ્સનું સ્મૃતિચિહ્ન નથી. જેઓ પ્રયત્ન કરવા તૈયાર છે તેમના માટે, તે જૂના આઇફોન અને માઇક્રો USB કેબલમાં હજુ પણ અમૂલ્ય ધાતુઓ અને ખનિજો - જેમાં સોનું પણ શામેલ છે - નો થોડો જથ્થો હોય છે. સંશોધકોનો અંદાજ છે કે એક પ્રિન્ટેડ સર્કિટ બોર્ડના પ્રતિ કિલોગ્રામમાં લગભગ 200-900 મિલિગ્રામ સોનું હોઈ શકે છે.

પર્યાવરણને અનુકૂળ સોનાનું નિષ્કર્ષણ: ફ્લિન્ડર્સ યુનિવર્સિટીનો ક્રાંતિકારી અભિગમ
નકામી ટેકનોલોજીમાંથી આ કિંમતી ધાતુઓનું વાસ્તવિક નિષ્કર્ષણ એક શ્રમ-સઘન પ્રક્રિયા છે. ઐતિહાસિક રીતે, તેમાં ઘણીવાર સાયનાઇડ અને મર્ક્યુરી જેવા અત્યંત ઝેરી રસાયણોનો ઉપયોગ કરવો પડતો હતો, જે નિષ્કર્ષણ કરનારા વ્યક્તિઓ અને પર્યાવરણ બંને માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે.
પરંતુ, ઓસ્ટ્રેલિયાની ફ્લિન્ડર્સ યુનિવર્સિટીના સંશોધકો હવે દાવો કરે છે કે તેમણે સોનાના નિષ્કર્ષણ અને રિસાયક્લિંગની એક નવી પદ્ધતિ વિકસાવી છે જે ઘણી ઓછી જોખમી છે અને જો મોટા પાયે ઉત્પાદન માટે સ્કેલ કરવામાં આવે તો તેની પર્યાવરણીય અસર ઓછી થઈ શકે છે. 

ટ્રાઇક્લોરોઇસોસાયન્યુરિક એસિડ (પાણીના જીવાણુ નાશક તરીકે સામાન્ય રીતે ઉપયોગમાં લેવાતો ટકાઉ સંયોજન) માંથી મેળવેલા લીચિંગ રીએજન્ટનો ઉપયોગ કરીને, તેઓ ખતરનાક રસાયણો પર આધાર રાખ્યા વિના સોનાને ઓગાળી અને કાઢી શક્યા.

નેચર સસ્ટેનેબિલિટી જર્નલમાં આ અઠવાડિયે તેમના તારણો પ્રકાશિત કરનારા સંશોધકો દર્શાવે છે કે તેઓ તેમની પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ ઇ-વેસ્ટ તેમજ ઉપયોગમાં લેવાયેલા ઓરમાંથી સોનું કાઢવા માટે કરી શકે છે.

ઇલેક્ટ્રોનિક્સમાં સોનું શા માટે હોય છે?
સોનાએ હજારો વર્ષોથી માનવ ધ્યાન ખેંચ્યું છે. તે સામ્રાજ્યોની કરન્સીનો આધાર હતો, અસંખ્ય શાહી દાગીનાને શણગારતો હતો, અને રૂટ કેનાલમાં પણ તેનો ઉપયોગ થતો હતો. આજે, આ પ્રિય તત્વ ઇલેક્ટ્રોનિક્સમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાય છે, જે તેની કુદરતી વિદ્યુત વાહકતા, ટકાઉપણું અને કાટ સામે ઉચ્ચ પ્રતિકાર માટે મૂલ્યવાન છે. પરિણામે, સામાન્ય ઓફિસ કાર્યકરના ડેસ્ક પર જોવા મળતા મોટાભાગના ઉપકરણોમાં થોડી માત્રામાં સોનું હાજર હોય છે. અને જ્યારે ટેક કંપનીઓએ વર્ષોથી તે સોનાને કાઢવા અને રિસાયકલ કરવા માટે પગલાં લીધા છે, તેમાંથી મોટાભાગનું સોનું હજુ પણ લેન્ડફિલ્સમાં સમાપ્ત થાય છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો અંદાજ છે કે 2022 માં વિશ્વએ લગભગ 62 મિલિયન ટન ઇ-વેસ્ટનું ઉત્પાદન કર્યું - જે 2010 થી 82 ટકા વધુ છે.

ઉપકરણોમાંથી સોનાને અલગ કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ઝેરી પદાર્થોથી થતું પ્રદૂષણ એકમાત્ર ચિંતા નથી. ઔદ્યોગિક લીચિંગ પ્રક્રિયામાં સામાન્ય રીતે મોટી માત્રામાં પાણીની જરૂર પડે છે, જે તેની પર્યાવરણીય અસરને વધુ મજબૂત બનાવે છે. તે સુવિધાઓમાંથી નીકળતો કચરો પણ ખાદ્ય પુરવઠા અથવા સ્થાનિક વન્યજીવનમાં ભળી શકે છે.

ફ્લિન્ડર્સ યુનિવર્સિટીની નવી પ્રક્રિયા કેવી રીતે કામ કરે છે?
ફ્લિન્ડર્સ યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ એક અલગ અભિગમ અપનાવ્યો. પ્રથમ, તેમણે ટ્રાઇક્લોરોઇસોસાયન્યુરિક એસિડ નો ઉપયોગ કરીને એક પ્રક્રિયા વિકસાવી, જે જ્યારે મીઠાના પાણી દ્વારા સક્રિય થાય છે, ત્યારે ઝેરી પદાર્થોની જરૂરિયાત વિના સોનાને અસરકારક રીતે ઓગાળી દે છે.

આગળ, તેમણે ઓગળેલા સોનાને તેમણે જ ડિઝાઇન કરેલા નવા સલ્ફર-સમૃદ્ધ પોલિમર સાથે બાંધી દીધું. પોલિમરને અન્ય ઘણી ધાતુઓની હાજરીમાં પણ પસંદગીપૂર્વક સોનાને પકડવા માટે વાહન તરીકે સેવા આપવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું હતું. એકવાર સોનું કાઢવામાં આવ્યા પછી, પોલિમર "પોતાને અલગ" કરી શકે છે, તેના મોનોમર સ્થિતિમાં પાછા ફરી શકે છે અને સોનાને પાછળ છોડી દે છે. તે સંપૂર્ણપણે અલગ કરાયેલું સોનું પછી રિસાયકલ કરી શકાય છે અને નવા ઉત્પાદનોમાં ફરીથી ઉપયોગ કરી શકાય છે.

ફ્લિન્ડર્સ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર અને પેપરના લેખક જસ્ટિન ચોકર એ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, "ધ્યેય સોનાના ઘણા ઉપયોગોને ટેકો આપતી અસરકારક સોના પુનઃપ્રાપ્તિ પદ્ધતિઓ પ્રદાન કરવાનો છે, જ્યારે પર્યાવરણ અને માનવ સ્વાસ્થ્ય પરની અસર ઘટાડવાનો છે."

પરીક્ષણમાં, સંશોધકોએ દર્શાવ્યું કે તેમની પ્રક્રિયા ફક્ત ઇ-વેસ્ટમાંથી જ નહીં, પરંતુ ઓર કોન્સન્ટ્રેટ્સ અને વૈજ્ઞાનિક કચરાના પ્રવાહમાંથી પણ સોનું કાઢી શકે છે. જોકે, વૈશ્વિક ઇ-વેસ્ટનું વિશાળ પ્રમાણ તેને આ પદ્ધતિથી સૌથી વધુ લાભ મેળવવા માટે સૌથી સ્પષ્ટ ઉમેદવાર બનાવે છે. સંશોધકો કહે છે કે તેઓ હાલમાં ખાણકામ અને ઇ-વેસ્ટ રિસાયક્લિંગ કંપનીઓ સાથે મોટા પાયે પ્રક્રિયાનું પરીક્ષણ કરવા માટે કામ કરી રહ્યા છે.

તમારા ઇ-વેસ્ટનું અત્યારે શું કરવું?
તેમ છતાં, રોજિંદા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ગ્રાહકોએ ઇ-વેસ્ટ રિસાયક્લિંગનો લાભ લેવા માટે આ નવી પદ્ધતિના મોટા પાયે અમલની રાહ જોવાની જરૂર નથી. મોટાભાગના મોટા શહેરોમાં પ્રમાણિત ઇ-વેસ્ટ રિસાયક્લિંગ કેન્દ્રો છે જે મોટી માત્રામાં ફેંકી દેવાયેલા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સ્વીકારે છે.

સ્થાનિક સ્ક્રેપ યાર્ડ્સ, તેમજ કેટલીક ખાનગી કંપનીઓ, સ્ક્રેપ કરાયેલા ઉપકરણો માટે થોડી રકમ પણ ચૂકવશે - ખાસ કરીને જેમાં પ્રમાણમાં વધુ માત્રામાં સોનું, ચાંદી અથવા તાંબુ હોય. ગુડવિલ જેવી મોટી બિનનફાકારક સંસ્થાઓ પણ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ રિસાયક્લિંગ સેવાઓ પ્રદાન કરે છે. આમાંની ઘણી સંસ્થાઓ ઉપયોગમાં લેવાયેલા ઉપકરણોમાંથી ઘટકોને અલગ કરવાનું મુશ્કેલ કાર્ય સંભાળે છે, પછી વ્યક્તિગત ભાગોને ઔદ્યોગિક રિસાયકલર્સને વેચે છે.

 

(5:45 PM IST)