<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Saturday, 28th June 2025

ભારતીય રસીકરણ કાર્યક્રમ વૈશ્વિક સ્તરે એક મિસાલ, 'ઝીરો-ડોઝ' બાળકોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો: કેન્દ્ર સરકાર

ભારતનો રસીકરણ કાર્યક્રમ વૈશ્વિક સ્તરે એક મિસાલ છે, જેને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના 2024 ના રિપોર્ટમાં પણ સ્વીકારવામાં આવ્યું છે: ભારત નાગરિકોના સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે ગંભીર

નવી દિલ્હી : કેન્દ્ર સરકારે શનિવારે જણાવ્યું હતું કે ભારતનો રસીકરણ કાર્યક્રમ (Vaccination Program) વૈશ્વિક સ્તરે એક ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે અને દેશમાં 'ઝીરો-ડોઝ' બાળકોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. સરકારે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતની વિશાળ વસ્તી અને રસીકરણ દરને ધ્યાનમાં રાખવું અત્યંત જરૂરી છે, અને ભારતનું રસીકરણ કવરેજ વૈશ્વિક સરેરાશ કરતાં પણ વધુ સારું છે.
 
'લૈંસેટ' રિપોર્ટ અને ભારતની સ્થિતિ
તાજેતરમાં 'લૈંસેટ' (The Lancet) પત્રિકામાં પ્રકાશિત એક અધ્યયનમાં ભારતને તે આઠ દેશોમાં શામેલ કરવામાં આવ્યું હતું જ્યાં 'ઝીરો-ડોઝ' બાળકો (એટલે કે જે બાળકો નિયમિત રસીકરણથી વંચિત છે) ની સંખ્યા વધુ છે. જોકે, સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે આ આલોચનાનો જવાબ આપતા જણાવ્યું કે ભારતની સ્થિતિ અન્ય દેશોની તુલનામાં ઘણી સારી છે.
 
રસીકરણમાં ભારતની પ્રગતિના આંકડા
મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતે રસીકરણમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે:
•    DPT-1 (ડિપ્થેરિયા-ટેટાનસ-પર્ટ્યુસિસ) રસીકરણ કવરેજ: વર્ષ 2023 માં 93% રહ્યું, જેમાં 2.65 કરોડ શિશુઓમાંથી 2.47 કરોડને રસી આપવામાં આવી. આ નાઇજીરીયાના 70% ની સરખામણીમાં ઘણું વધારે છે.
•    DPT-1 થી DPT-3 સુધીનો ડ્રોપઆઉટ રેટ: 2013 માં 7% હતો, જે ઘટીને 2023 માં માત્ર 2% થઈ ગયો છે.
•    ઓરી (Measles) ની રસીનું કવરેજ: 2013 માં 83% થી વધીને 2023 માં 93% થઈ ગયું છે.
 
'ઝીરો-ડોઝ' બાળકોની સંખ્યામાં ઘટાડો
વર્ષ 2023 ના ડબ્લ્યુયુએનઆઈસી (WUENIC) રિપોર્ટ મુજબ, ભારતમાં 'ઝીરો-ડોઝ' બાળકોની સંખ્યા કુલ વસ્તીના 0.11% હતી, જે 2024 માં ઘટીને 0.06% થઈ ગઈ છે. આ આંકડો યમન (1.68%), સુદાન (1.45%), અંગોલા (1.1%), અફઘાનિસ્તાન (1.1%), નાઇજીરીયા (0.98%), ડીઆર કાંગો (0.82%), ઇથોપિયા (0.72%), ઇન્ડોનેશિયા (0.23%), અને પાકિસ્તાન (0.16%) જેવા દેશો કરતાં ઘણો ઓછો છે.

મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી કે ભારતની વિશાળ વસ્તી અને રસીકરણ દરને અવગણીને તુલના કરવી યોગ્ય નથી.
 
વૈશ્વિક સ્તરે ભારતનું ઉદાહરણ
લૈંસેટ અધ્યયન અનુસાર, 2023 માં વિશ્વના 1.57 કરોડ બિન-રસીકૃત બાળકોમાંથી અડધાથી વધુ આઠ દેશોમાં હતા, જેમાં ભારત પણ શામેલ હતું. જોકે, ભારતે 2014 માં પોલિયો અને 2015 માં માતૃ-નવજાત ધનુર (maternal-neonatal tetanus) નાબૂદ કરીને, તેમજ 2025 માં ઓરી-રુબેલા અભિયાન શરૂ કરીને પોતાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે.

મંત્રાલયે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતનો રસીકરણ કાર્યક્રમ વૈશ્વિક સ્તરે એક મિસાલ છે, જેને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના 2024 ના રિપોર્ટમાં પણ સ્વીકારવામાં આવ્યું છે. આ દર્શાવે છે કે ભારત પોતાના નાગરિકોના સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે કેટલું ગંભીર છે અને આ ક્ષેત્રમાં સતત સુધારા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

 

(11:10 PM IST)