નવી દિલ્હી: ભારતનું ઉત્પાદન ક્ષેત્ર એક નવા યુગમાં પ્રવેશ કરી રહ્યું છે! વડાપ્રધાનના આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનને સાકાર કરવા માટે દેશનું ઉત્પાદન ક્ષેત્ર ઝડપભેર ક્રાંતિકારી પરિવર્તન તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અમલમાં મુકાયેલી માળખાગત યોજનાઓ અને સ્પષ્ટ નીતિઓએ આ ક્ષેત્રને નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચાડી દીધું છે, જે દેશના આર્થિક વિકાસનું મુખ્ય એન્જિન બનવા સજ્જ છે.
તાજેતરમાં કુશમેન અને વેકફિલ્ડ દ્વારા પ્રકાશિત થયેલા "ભારતની ઉત્પાદન સ્થિતિસ્થાપકતામાં વધારો: સ્વ-નિર્ભરતા માટે માર્ગ મોકળો કરવો" શીર્ષકવાળા અહેવાલે આ ક્ષેત્રની ઉન્નતિની રોમાંચક તસવીર રજૂ કરી છે.
મોટી કંપનીઓનો આત્મવિશ્વાસ અને વિસ્તરણની યોજનાઓ:
આ સર્વેક્ષણમાં સામેલ ૯૪ અગ્રણી ઉદ્યોગપતિઓમાંથી આશ્ચર્યજનક રીતે ૮૮% ઉદ્યોગપતિઓએ જણાવ્યું કે તેઓ ભારતમાલા, સાગરમાલા, ડેડિકેટેડ ફ્રેઇટ કોરિડોર અને નેશનલ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ કોરિડોર જેવી મહત્વાકાંક્ષી સરકારી યોજનાઓથી અત્યંત પ્રભાવિત થયા છે. આ યોજનાઓને કારણે જ તેમને પોતાના વ્યવસાયને વિસ્તૃત કરવાની પ્રેરણા મળી છે અને તેઓ ભવિષ્ય માટે આશાવાદી છે. વધુમાં, ૯૫% કંપનીઓએ સ્વીકાર્યું કે તેમને હવે પહેલા કરતાં વધુ સારી લોજિસ્ટિક્સની સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ થઈ રહી છે, જે ઉત્પાદન અને વિતરણ પ્રક્રિયાને વેગ આપી રહી છે.
સરકારી યોજનાઓની સીધી અને સકારાત્મક અસર:
અહેવાલમાં સ્પષ્ટપણે દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે PLI (પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ સ્કીમ) અને નેશનલ લોજિસ્ટિક્સ પોલિસી (NLP) જેવા કાર્યક્રમો વ્યાવસાયિક નિર્ણયોને સીધી રીતે પ્રભાવિત કરી રહ્યા છે. આ નીતિઓ, ખાસ કરીને, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSME) ને વધુ સારી કનેક્ટિવિટી અને વ્યવસાય કરવાની સરળતા પ્રાપ્ત કરવામાં નોંધપાત્ર મદદ કરી છે. આનાથી MSME સેક્ટર પણ આત્મનિર્ભર ભારતના નિર્માણમાં સક્રિયપણે યોગદાન આપી રહ્યું છે.
ચડાવ છે તો ઉતાર પણ છે: પડકારો હજુ પણ બાકી:
જોકે, આ તેજ ગતિએ આગળ વધી રહેલા ઉત્પાદન ક્ષેત્ર સામે કેટલાક મુખ્ય પડકારો હજુ પણ ઊભા છે. અહેવાલ મુજબ:
➤ ભારતમાં લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ હજુ પણ ખૂબ ઊંચા છે, જે ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો કરે છે.
➤ સ્ટોરેજ સ્પેસ અત્યંત ઓછી છે. ભારતમાં પ્રતિ વ્યક્તિ માત્ર ૦.૨ ચોરસ ફૂટ સ્ટોરેજ સ્પેસ ઉપલબ્ધ છે, જ્યારે યુ.એસ.માં આ આંકડો ૪૭.૩ ચોરસ ફૂટ જેટલો વિશાળ છે.
➤ સ્થાનિક મૂલ્યવર્ધન પણ ઓછું છે, ખાસ કરીને ચીનની તુલનામાં, જે દર્શાવે છે કે આપણે હજુ પણ કાચા માલ અને મધ્યવર્તી ઉત્પાદનો માટે આયાત પર નિર્ભર છીએ.
➤ કૌશલ્યની અછત, ખાસ કરીને નાના ઉદ્યોગોમાં, ઉત્પાદકતા અને ગુણવત્તા પર અસર કરી રહી છે.
ઉકેલ માટે પાંચ-સ્તંભ વ્યૂહરચના: ભવિષ્યનો માર્ગ:
આ સમસ્યાઓના નિરાકરણ માટે અહેવાલે પાંચ-સ્તંભ વ્યૂહરચનાની ભલામણ કરી છે, જે ભવિષ્ય માટે એક સ્પષ્ટ રોડમેપ પૂરો પાડે છે:
➤ પ્લગ-એન્ડ-પ્લે ઔદ્યોગિક ઉદ્યાનો: તૈયાર માળખાકીય સુવિધાઓ ધરાવતા ઔદ્યોગિક ઉદ્યાનો સ્થાપિત કરવા, જેથી ઉદ્યોગો ઝડપથી કાર્યરત થઈ શકે.
➤ મલ્ટિમોડલ લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્ક્સ: રેલ, રોડ, જળમાર્ગ અને હવાઈ માર્ગના સંકલિત નેટવર્ક દ્વારા લોજિસ્ટિક્સને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવું.
➤ કૌશલ્ય વિકાસ કાર્યક્રમો: ઉદ્યોગની જરૂરિયાત મુજબના કૌશલ્ય વિકાસ કાર્યક્રમો ચલાવીને માનવબળની અછત દૂર કરવી.
➤ MSME સુધારા: નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને વધુ પ્રોત્સાહન અને સહાય પૂરી પાડવા માટે નીતિગત સુધારા કરવા.
➤ ડિજિટલ નિકાસ પ્લેટફોર્મ: નિકાસ પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા અને વૈશ્વિક બજારોમાં ભારતીય ઉત્પાદનોની પહોંચ વધારવા માટે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ વિકસાવવા.
આશા છે કે, સરકાર અને ઉદ્યોગ જગત આ ભલામણો પર ધ્યાન આપીને ભારતને સાચા અર્થમાં વૈશ્વિક ઉત્પાદન હબ બનાવશે અને આત્મનિર્ભર ભારતના સ્વપ્નને સાકાર કરશે.