બીજિંગ, તા. ૩૦ જૂન, ૨૦૨૫: કલ્પના કરી શકો છો કે માત્ર એક રોમાન્સ નોવેલ લખવા બદલ કોઈને જેલમાં ધકેલી દેવાય? ચીનમાં હાલમાં આવો જ એક વિચિત્ર અને ચિંતાજનક કિસ્સો સામે આવ્યો છે, જ્યાં સરકારી અધિકારીઓએ ડઝનબંધ લેખિકાઓ – જેમાં મોટાભાગની યુવાન મહિલાઓ છે – જેઓ ઓનલાઈન ગે ઇરોટિક નવલકથાઓ પ્રકાશિત કરતી હતી, તેમની અટકાયત કરીને પૂછપરછ કરી છે. આ પ્રકારની પોલીસ કાર્યવાહીમાં અત્યાર સુધીનો આ સૌથી મોટો સપાટો હોવાનું જણાય છે, જે ચીનમાં સાહિત્યિક સ્વતંત્રતા અને કલાત્મક અભિવ્યક્તિ પર ગંભીર સવાલો ઉભા કરે છે.
નાની કમાણી, મોટો ગુનો?
દક્ષિણ ચીનની એક ગ્રેજ્યુએટ વિદ્યાર્થીનીએ પોતાના ફાજલ સમયમાં એક રોમાન્સ નોવેલ લખી હતી અને તેને ઓનલાઈન સ્વયં-પ્રકાશિત કરી હતી. ૭૫ પ્રકરણોની આ વાર્તામાં બે પુરુષ પાત્રોના પ્રેમ સંબંધો અને કેટલીકવાર ઉત્તેજક જાતીય દ્રશ્યો પણ હતા. આ નવલકથામાંથી તેને રીડર્સ પાસેથી માંડ $૪૦૦ (લગભગ ₹૩૩,૦૦૦) થી પણ ઓછી કમાણી થઈ હતી. પરંતુ હવે, આ જ નવલકથા તેને ગુનાહિત દોષિત ઠેરવી શકે છે, અને તેને ભારે દંડ અથવા તો વર્ષોની જેલની સજા પણ થઈ શકે છે!
વ્યાપક કાર્યવાહી:
ગયા વર્ષના અંતમાં અન્હુઈ પ્રાંતમાં ઓછામાં ઓછી ૧૨ લેખિકાઓ પર અશ્લીલતાના આરોપો હેઠળ કેસ ચલાવવામાં આવ્યા હતા. આ કાર્યવાહી ત્યાં જ અટકી નથી, કારણ કે આ વસંતઋતુમાં ગાન્સુ પ્રાંતમાં પણ વધુ તપાસો શરૂ કરવામાં આવી છે, જેમાં ઉપર જણાવેલ વિદ્યાર્થીનીની પણ તપાસ ચાલી રહી છે. કેટલીક લેખિકાઓને અશ્લીલ સામગ્રીના ઉત્પાદન અને વિતરણ બદલ ભારે દંડ અથવા તો વર્ષોની જેલની સજા ફટકારવામાં આવી છે, જે ચીનની સરકારના કડક વલણને દર્શાવે છે.
'બોયઝ લવ' શૈલી નિશાના પર:
આ સમગ્ર કાર્યવાહીના કેન્દ્રમાં 'બોયઝ લવ' (BL) નામની એક લોકપ્રિય શૈલી છે. આ એવી રોમાન્સ વાર્તાઓ છે જે પુરુષો વચ્ચેના પ્રેમ સંબંધો પર આધારિત હોય છે અને મોટાભાગે ઓનલાઈન લખાય છે તથા વિષમલિંગી (heterosexual) મહિલાઓ દ્વારા વાંચવામાં આવે છે. મૂળ જાપાનથી આવેલી આ શૈલીએ ૧૯૯૦ના દાયકાથી ચીન અને અન્ય એશિયન દેશોમાં પ્રચંડ લોકપ્રિયતા મેળવી છે. પરંપરાગત પ્રેમ કથાઓમાં નિષ્ક્રિય, આજ્ઞાકારી મહિલાઓ અને મર્દ પુરુષોની રૂઢિગત છબીઓથી કંટાળેલા ચાહકોને આ શૈલી એક નવો વિકલ્પ પૂરો પાડે છે. આ શૈલીમાં પાત્રોની જટિલતા, ભાવનાત્મક ઊંડાણ અને સામાજિક રૂઢિઓથી મુક્ત પ્રેમ સંબંધોને કારણે તે યુવા વર્ગમાં ખૂબ જ પ્રિય બની છે.
આ ઘટના ચીનમાં કલાત્મક અને સાહિત્યિક સ્વતંત્રતાના ભવિષ્ય અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. શું સાહિત્યિક સ્વતંત્રતા પર આવી પાબંદીઓ યોગ્ય છે? તમારા મતે, કલાત્મક અભિવ્યક્તિની સીમાઓ શું હોવી જોઈએ? ચીનમાં થઈ રહેલી આ કાર્યવાહી વિશ્વભરના લેખકો અને કલાકારો માટે એક ચેતવણી સમાન છે, જે દર્શાવે છે કે સર્જનાત્મકતા પર સરકારી અંકુશ કેટલો દમનકારી બની શકે છે.