નવી દિલ્હી 10 જુલાઈ 2025: અવકાશના રોમાંચક સફર પર નીકળેલા એક્સિઓમ-4 મિશનના અવકાશયાત્રીઓ માટે ધરતી પર પાછા ફરવાની રાહ હવે વધુ લાંબી બની ગઈ છે! આપણા પોતાના ભારતીય ગ્રુપ કેપ્ટન શુભાંશુ શુક્લા સહિત મિશન કમાન્ડર પેગી વ્હિટસન, સ્લેવોશ ઉજ્નાન્સ્કી-વિસ્નીવ્સ્કી અને ટિબોર કાપુને આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ સ્ટેશન (ISS) પર હજુ કેટલાક દિવસો વધુ વિતાવવા પડશે. યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી (ESA) એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમની વાપસી 14 જુલાઈ પહેલાં શક્ય નથી.

આ અવકાશયાત્રીઓ 27 જૂનથી ISS પર મહત્વપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો કરી રહ્યા હતા અને તેમને 10 જુલાઈએ ધરતી પર પાછા ફરવાનું હતું. પરંતુ કુદરતનો પ્રકોપ અને અવકાશની ટેકનિકલ સમસ્યાઓએ તેમની વાપસીને અનિશ્ચિત સમય માટે ટાળી દીધી છે. આ સ્થિતિ ભૂતકાળમાં સુનીતા વિલિયમ્સ જેવી અવકાશયાત્રીઓને પણ ISS પર નિર્ધારિત સમય કરતાં વધુ રોકાવું પડ્યું હતું તેવી યાદ અપાવે છે. ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) એ હજુ સુધી વાપસીની નવી તારીખ અંગે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આપ્યું નથી, જેનાથી ઉત્સુકતા વધુ ઘેરી બની છે.
 
ખરાબ હવામાન અને ISSની 'લીક' બની વિલંબનું કારણ!
એક્સિઓમ-4નો ક્રૂ સ્પેસએક્સના ડ્રેગન કેપ્સ્યુલ 'ગ્રેસ' માં સવાર થઈને ધરતી પર પાછા ફરશે. આ કેપ્સ્યુલને ફ્લોરિડાના દરિયાકિનારે આવેલા એટલાન્ટિક મહાસાગર અથવા મેક્સિકોના અખાતમાં 'સોફ્ટ સ્પ્લેશડાઉન' કરવાનું હોય છે. પરંતુ જો આ વિસ્તારમાં તેજ પવનો, ભારે વરસાદ કે તોફાન જેવી ખરાબ હવામાનની સ્થિતિ હોય, તો લેન્ડિંગને ટાળવું પડે છે. ESA અને NASA એ જણાવ્યું છે કે ખરાબ હવામાનના કારણે જ વાપસીને 14 જુલાઈ સુધી મુલતવી રાખવામાં આવી છે.

આટલું જ નહીં, ISSની પોતાની પણ કેટલીક પડકારજનક સમસ્યાઓ છે! તાજેતરમાં સ્ટેશનના રશિયન ઝ્વેઝ્ડા મોડ્યુલમાં હવાના લીકેજ (પ્રેશર લીક) ની સમસ્યા સામે આવી હતી. નાસા અને રશિયન અવકાશ એજન્સી રોસકોસમોસે તેનું સમારકામ કર્યું, પરંતુ સમારકામ પછી પણ નવા લીકેજ ના સંકેતો મળ્યા છે. આની સઘન તપાસ માટે વધુ સમયની જરૂર છે, જેના કારણે એક્સિઓમ-4ની વાપસીમાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે. ISS એક બંધ વાતાવરણ છે, અને નવા ક્રૂને ઉમેરતા અથવા જૂના ક્રૂને પાછા લાવતા પહેલા સ્ટેશનની સંપૂર્ણ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી અત્યંત જરૂરી છે.
 
ધરતી પર વાપસી: એક જટિલ અને જોખમી નૃત્ય!
ડ્રેગન કેપ્સ્યુલનું ધરતી પર પાછા ફરવું એટલે કે 'રી-એન્ટ્રી' કોઈ સરળ કાર્ય નથી. તે એક જટિલ અને જોખમી પ્રક્રિયા છે. સૌપ્રથમ, કેપ્સ્યુલને ISSથી અલગ કરવામાં આવે છે. તે પછી તે અવકાશમાંથી ધરતીના વાતાવરણમાં પ્રવેશે છે, જ્યાં તેને હજારો ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન નો સામનો કરવો પડે છે. કેપ્સ્યુલની હીટ શીલ્ડ જ તેને બળી જવાથી બચાવે છે.

ત્યારબાદ પેરાશૂટની મદદથી તે સમુદ્રમાં ધીમેથી લેન્ડ કરે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં હવામાનનો મિજાજ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. જો સમુદ્રમાં તેજ લહેરો કે તોફાન હોય, તો લેન્ડિંગ જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે. આ જ કારણોસર નાસાને 'સચોટ લોન્ચ વિન્ડો' ની રાહ જોવી પડે છે. આ તે ચોક્કસ સમય હોય છે જ્યારે ISS અને ડ્રેગન કેપ્સ્યુલની કક્ષાઓ એકબીજા સાથે સંપૂર્ણપણે સુમેળમાં હોય. જો હવામાન કે તકનીકી કારણોસર આ સમય ચૂકી જવાય, તો આગલી લોન્ચ વિન્ડોની રાહ જોવી પડે છે, જે કલાકો કે દિવસો પછી જ ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે.