કોટા: ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જગદીપ ધનખડે આજે કહ્યું, “કોચિંગ સેન્ટરો હવે ‘શિકાર કેન્દ્રો’ બની ગયા છે. તેઓ કઠોર ઘાટમાં પ્રતિભાને ફસાવતા બ્લેક હોલ બની ગયા છે. કોચિંગ સેન્ટરો અનિયંત્રિત રીતે ફેલાઈ રહ્યા છે, જે આપણા યુવાનો માટે ગંભીર ખતરો છે, જે આપણું ભવિષ્ય છે. આપણે આ ચિંતાજનક દુષ્ટતાનો સામનો કરવો પડશે. આપણે આ રીતે આપણા શિક્ષણને દૂષિત અને ભ્રષ્ટ થવા દઈએ નહીં.”

ધનખરે વધુમાં કહ્યું, “દેશો હવે લશ્કરી આક્રમણ દ્વારા નહીં પરંતુ વિદેશી ડિજિટલ માળખા પર નિર્ભરતા દ્વારા નબળા અને વશ થઈ જશે. સૈન્ય હવે અલ્ગોરિધમમાં ફેરવાઈ ગયું છે. સાર્વભૌમત્વના રક્ષણ માટેનો સંઘર્ષ હવે તકનીકી સ્તરે લડવામાં આવશે.”

ટેકનોલોજીકલ નેતૃત્વને નવી દેશભક્તિનો આધાર ગણાવતા, ઉપરાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું, “આપણે એક નવા યુગમાં પ્રવેશ કરી રહ્યા છીએ - નવા રાષ્ટ્રવાદનો યુગ. ટેકનોલોજીકલ નેતૃત્વ હવે દેશભક્તિની નવી સીમા છે. આપણે ટેકનોલોજીકલ નેતૃત્વમાં વૈશ્વિક નેતા બનવું પડશે.”

સંરક્ષણ જેવા મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં આયાત-નિર્ભરતા પર ચિંતા વ્યક્ત કરતા ધનખડે કહ્યું, "જો આપણે સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં બહારથી તકનીકી ઉપકરણો ખરીદીએ, તો તે દેશ આપણને સ્થિર કરી શકે છે."

ડિજિટલ યુગમાં બદલાતા વૈશ્વિક શક્તિ માળખા તરફ ઈશારો કરતા તેમણે કહ્યું, "21મી સદીનું યુદ્ધક્ષેત્ર હવે જમીન કે સમુદ્ર રહ્યું નથી. પરંપરાગત યુદ્ધ હવે ભૂતકાળની વાત છે. આજે આપણી શક્તિ અને પ્રભાવ 'કોડ, ક્લાઉડ અને સાયબર' દ્વારા નક્કી થાય છે."

રાજસ્થાનના કોટા સ્થિત ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી (IIIT) ના ચોથા દીક્ષાંત સમારોહમાં મુખ્ય મહેમાન તરીકે બોલતા, શ્રી ધનખડે કહ્યું, "આપણે ગુરુકુળ વિશે કેવી રીતે વાત ન કરી શકીએ? આપણા બંધારણની 22 દ્રશ્ય-છબીઓમાંથી એક ગુરુકુળની છબી છે. આપણે હંમેશા જ્ઞાન આપવામાં માનતા આવ્યા છીએ. કોચિંગ સેન્ટરોએ કૌશલ્ય કેન્દ્રોમાં રૂપાંતરિત થવા માટે તેમના માળખાકીય સુવિધાઓનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. હું નાગરિક સમાજ અને જનપ્રતિનિધિઓને આ સમસ્યાની ગંભીરતાને સમજવા અને શિક્ષણને ફરીથી શોધવા માટે સાથે આવવા વિનંતી કરું છું. આપણને કૌશલ્ય-આધારિત કોચિંગની જરૂર છે."

ધનખરે માર્ક્સ માટેની સ્પર્ધાના ખરાબ પરિણામો વિશે ચેતવણી આપતા કહ્યું, “પૂર્ણાંક સંખ્યાઓ અને માનકીકરણ પ્રત્યેના જુસ્સાએ જિજ્ઞાસાને મારી નાખી છે, જે માનવ બુદ્ધિનો કુદરતી ભાગ છે. બેઠકો મર્યાદિત છે પરંતુ કોચિંગ સેન્ટરો દરેક જગ્યાએ ફેલાયેલા છે. તેઓ વર્ષોથી વિદ્યાર્થીઓના મનને એક જ પેટર્નમાં ઢાળે છે, જે તેમની વિચાર શક્તિને અવરોધે છે. આનાથી ઘણી માનસિક સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.”

વિદ્યાર્થીઓને માર્ક્સથી આગળ વિચારવા માટે પ્રોત્સાહિત કરતા તેમણે કહ્યું, “તમારી માર્કશીટ અને માર્ક્સ તમને વ્યાખ્યાયિત કરશે નહીં. સ્પર્ધાત્મક દુનિયામાં પ્રવેશ કરતી વખતે, તમારું જ્ઞાન અને વિચારવાની ક્ષમતા તમને વ્યાખ્યાયિત કરશે.”

ડિજિટલ ક્ષેત્રની ચર્ચા કરતા, ઉપરાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું, “એક સ્માર્ટ એપ જે ગ્રામીણ ભારતમાં કામ કરતી નથી તે પૂરતી સ્માર્ટ નથી. એક AI મોડેલ જે પ્રાદેશિક ભાષાઓ સમજી શકતું નથી તે અપૂર્ણ છે. એક ડિજિટલ ટૂલ જેમાં દિવ્યાંગોનો સમાવેશ થતો નથી તે અન્યાયી છે.”

યુવાનોને સ્થાનિક ઉકેલોને વૈશ્વિક સ્તરે લઈ જવા માટે આહ્વાન કરતા, તેમણે કહ્યું, “ભારતના યુવાનોએ ટેકનોલોજી વિશ્વના સતર્ક રક્ષક બનવું જોઈએ. આપણે ભારત માટે ભારતીય સિસ્ટમો બનાવવી પડશે અને તેમને વૈશ્વિક બનાવવી પડશે.”

ડિજિટલ સ્વનિર્ભરતામાં ભારતને અગ્રેસર બનાવવાનું આહ્વાન કરતાં તેમણે કહ્યું, “આપણે આપણા ડિજિટલ ભાગ્યના શિલ્પી બનવું પડશે અને અન્ય દેશોના ભાગ્યને પણ પ્રભાવિત કરવું પડશે. આપણા કોડર્સ, ડેટા વૈજ્ઞાનિકો, બ્લોકચેન ઇનોવેટર્સ અને એઆઈ એન્જિનિયરો આજના રાષ્ટ્ર નિર્માતાઓ છે. ભારત, જે એક સમયે વૈશ્વિક નેતા હતું, હવે ફક્ત ઉધાર લીધેલી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરનાર બની શકે નહીં. પહેલા આપણે ટેકનોલોજી માટે વર્ષો રાહ જોવી પડતી હતી. હવે આ સમય અઠવાડિયા સુધી ઘટાડી દેવામાં આવ્યો છે. આપણે ટેકનોલોજીનો નિકાસકાર બનવું પડશે.”

શિક્ષણને ફેક્ટરીની જેમ ચલાવવાના વલણનો વિરોધ કરતાં, ધનખડે કહ્યું, “આપણે આ એસેમ્બલી-લાઇન સંસ્કૃતિનો અંત લાવવો પડશે કારણ કે તે આપણા શિક્ષણ માટે અત્યંત જોખમી છે. કોચિંગ સેન્ટરો રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિની ભાવનાની વિરુદ્ધ છે. તે વિકાસ અને પ્રગતિમાં અવરોધો ઉભા કરે છે.”

કોચિંગ સેન્ટરો દ્વારા જાહેરાતો પર ભારે ખર્ચની ટીકા કરતા તેમણે કહ્યું, “અખબારોમાં જાહેરાતો અને હોર્ડિંગ્સ પર મોટા પ્રમાણમાં પૈસા ખર્ચવામાં આવે છે. આ પૈસા એવા વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી આવે છે જેઓ લોન લઈને અથવા ખૂબ મુશ્કેલીથી તેમના અભ્યાસ માટે નાણાં પૂરા પાડે છે. આ પૈસાનો યોગ્ય ઉપયોગ નથી. આ જાહેરાતો, આકર્ષક હોવા છતાં, આપણી સભ્યતા આત્મા માટે આંખનો દુખાવો બની ગઈ છે.”

પોતાના સંબોધનના સમાપન કરતાં, ઉપરાષ્ટ્રપતિએ ગોખણપટ્ટી શિક્ષણની સંસ્કૃતિની આકરી ટીકા કરી: "આજે આપણે ગોખણપટ્ટી શિક્ષણની સંસ્કૃતિના સંકટનો સામનો કરી રહ્યા છીએ, જેણે જીવંત મનને ફક્ત કામચલાઉ માહિતીના યાંત્રિક ભંડારોમાં ઘટાડી દીધા છે. કોઈ આત્મસાત નથી, કોઈ સમજણ નથી. તે સર્જનાત્મક વિચારકોને બદલે બૌદ્ધિક ઝોમ્બિઓ બનાવી રહ્યું છે. ગોખણપટ્ટી શિક્ષણ જ્ઞાન આપતું નથી, તે ફક્ત યાદશક્તિ આપે છે. તે ઊંડાણ વિના ડિગ્રી ઉમેરે છે."