નવી દિલ્હી 19 જુલાઈ 2025: ભારતમાં નાસ્તા કરવાની આદતોમાં એક મોટો બદલાવ આવ્યો છે! એક સમયે માત્ર ઉપવાસ દરમિયાન ખવાતું મખાના હવે ભારતનો નંબર વન હેલ્ધી નાસ્તો બની ગયો છે. તાજેતરમાં જાહેર થયેલા ફાર્મલી હેલ્ધી સ્નેકિંગ રિપોર્ટ 2025 અનુસાર, દર 5માંથી 3 ભારતીય ગ્રાહકો મખાનાને પોતાની પસંદનો સુપરફૂડ માને છે, જે ભારતના સ્નેકિંગ ટ્રેન્ડમાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન દર્શાવે છે.

મખાના, જે ભૂતકાળમાં પરંપરાગત રીતે વ્રત-ઉપવાસ દરમિયાન મુખ્ય ખોરાક હતો, તે હવે શહેરી ઘરો અને નાસ્તાની દુકાનોમાં મુખ્ય સ્થાન બનાવી ચૂક્યો છે. તે 'આરોગ્ય-પ્રથમ' ક્રાંતિનું નેતૃત્વ કરી રહ્યો છે. આ રિપોર્ટ, જે ઇન્ડિયન હેલ્ધી સ્નેકિંગ સમિટ (IHSS) 2025માં રજૂ કરાયો હતો, તે વિવિધ ઉંમર, શહેરો અને જીવનશૈલીના ગ્રાહકોના પ્રતિભાવો પર આધારિત છે. આ રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે લોકો હવે માત્ર 'મન વગર ખાવા'ને બદલે 'હેતુપૂર્વક' નાસ્તો કરવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે.
 
આદતથી હેતુ તરફ: ગ્રાહકોની બદલાતી પસંદગીઓ
ફાર્મલીના સહ-સ્થાપક આકાશ શર્માએ જણાવ્યું, "આ વર્ષનો રિપોર્ટ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે નાસ્તાની આદત હવે 'આદતથી હેતુ' તરફ વિકસિત થઈ છે. આજના ગ્રાહકો સ્વાદ અને કાર્યક્ષમતા બંનેની માંગ કરે છે, અને તેઓ તેમાંથી કોઈ પર સમાધાન કરવા તૈયાર નથી."

રિપોર્ટ મુજબ, 55% થી વધુ ગ્રાહકો હવે પ્રિઝર્વેટિવ-ફ્રી નાસ્તા શોધી રહ્યા છે, જે "ક્લીન લેબલ" ઉત્પાદનો પ્રત્યેની મજબૂત પસંદગી દર્શાવે છે. હકીકતમાં, 52% ગ્રાહકોએ જણાવ્યું કે ફરીથી સીલ કરી શકાય તેવું અને પર્યાવરણને અનુકૂળ પેકેજિંગ તેમની ખરીદીના નિર્ણયોમાં મુખ્ય પરિબળ છે – એક સંકેત કે ટકાઉપણું અને તાજગી હવે સ્નેકિંગ અનુભવમાં આવશ્યક બની ગયા છે.
 
ફોર્મેટ પણ બદલાઈ રહ્યા છે: ઓન-ધ-ગો સ્નેકિંગનો વધારો
નાસ્તાના ફોર્મેટ પણ વિકસિત થઈ રહ્યા છે. લગભગ 45% ગ્રાહકો 'ઓન-ધ-ગો' નાસ્તાના વિકલ્પોને પસંદ કરે છે, જેમ કે ડ્રાય ફ્રૂટ આધારિત ડેઝર્ટ અને એનર્જી બાર. આ કોમ્પેક્ટ અને કાર્યક્ષમ ઉત્પાદનો ભારતના વધતા જતા ડેસ્ક-બાઉન્ડ પ્રોફેશનલ્સ અને શહેરી પ્રવાસીઓ માટે આદર્શ છે.

જ્યારે ચિપ્સ અને નમકીન હજી પણ ચિત્રમાં છે – 14% અને 10% ગ્રાહકો હજી પણ આ ક્લાસિકને વફાદાર છે – ત્યારે શેકેલા અને ફ્લેવર્ડ ડ્રાય ફ્રુટ્સ (36%) અને મખાના (19%) સેવરી નાસ્તાની ક્રાંતિનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે. ફાર્મલી નોંધે છે કે આ આંકડાઓ ગ્રાહકોની પસંદગીઓમાં "અપગ્રેડ" દર્શાવે છે – પરિચિત ફોર્મેટથી કાર્યાત્મક ફોર્મેટ તરફનો બદલાવ.
 
સરકારનો પણ સાથ: મખાના બોર્ડની રચના
આ બદલાવ રાજકીય ગતિવિધિઓ સાથે પણ સુસંગત છે. કેન્દ્રીય બજેટ 2025-26માં તાજેતરમાં બિહારમાં મખાના બોર્ડની રચનાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, જે આ સુપરફૂડના ઉદયને વધુ કાયદેસરતા પ્રદાન કરે છે અને ખેડૂતો તેમજ પ્રાદેશિક ઉત્પાદકો માટે તેની આર્થિક સંભાવનાને ઉજાગર કરે છે.
 
મીઠા નાસ્તામાં નટ્ટી ફ્લેવર્સ અને D2C બ્રાન્ડ્સનો દબદબો
રિપોર્ટ એ પણ દર્શાવે છે કે પીનટ બટર, પિસ્તા અને હેઝલનટ જેવા નટ્ટી ફ્લેવર્સ મીઠા નાસ્તા માટે લોકપ્રિય પસંદગીઓ તરીકે ઉભરી રહ્યા છે. જ્યારે ચોકલેટ હજી પણ પ્રભુત્વ ધરાવે છે, ત્યારે આ બદલાવ એક નવા પ્રકારના આનંદનો સંકેત આપે છે – જે તૃષ્ણાઓને સંતોષે છે અને સાથે સાથે સ્વાસ્થ્ય લક્ષ્યોને પણ સમર્થન આપે છે.

બ્રાન્ડ લોયલ્ટીમાં વિવિધતા આવતા, ફાર્મલી, ધ વ્હોલ ટ્રુથ અને યોગા બાર્સ જેવી D2C (ડાયરેક્ટ-ટુ-કન્ઝ્યુમર) બ્રાન્ડ્સ નોંધપાત્ર બજાર હિસ્સો મેળવી રહી છે, ખાસ કરીને મિલેનિયલ્સ અને Gen Z ગ્રાહકોમાં. આ યુવા ગ્રાહકો પેકેજ્ડ નાસ્તા ઓનલાઈન ખરીદવામાં જૂની પેઢીના લોકો કરતાં લગભગ બમણા છે (43% વિરુદ્ધ 28%). આ યુવા ગ્રાહકો કન્ટેન્ટ ક્રિએટર્સથી પણ ખૂબ પ્રભાવિત થાય છે, જે નાસ્તાના ટ્રેન્ડ્સ કેવી રીતે શોધાય છે અને ફેલાય છે તેને ફરીથી આકાર આપી રહ્યા છે.

દરમિયાન, ટિયર 2 અને ટિયર 3 શહેરોમાં પ્રાદેશિક બ્રાન્ડ્સનો શાંતિપૂર્ણ ઉદય જોવા મળી રહ્યો છે. ભલે આ કંપનીઓ પાસે રાષ્ટ્રીય જાહેરાત બજેટનો અભાવ હોય, તેમ છતાં તેઓ સુસંગત ગુણવત્તા અને સાંસ્કૃતિક સુસંગતતા દ્વારા મજબૂત ગ્રાહક વિશ્વાસ બનાવી રહી છે – એક એવો ટ્રેન્ડ જે ભારતના નાસ્તા બજારમાં સ્પર્ધાને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરી શકે છે.

₹45,000 કરોડના અંદાજિત ક્ષેત્રમાં, ભારતની નાસ્તા સંસ્કૃતિ ઝડપથી ગ્રાહકની પ્રાથમિકતાઓ – આરોગ્ય, ટકાઉપણું અને સુવિધા –નું પ્રતિબિંબ બની રહી છે. આધુનિક ખરીદદારો દરેક બાઈટમાં કાર્યક્ષમતાની માંગ કરતા હોવાથી, બ્રાન્ડ્સે સુસંગત રહેવા માટે સતત વિકાસ કરતા રહેવું પડશે.