નવી દિલ્હી 21 જુલાઈ 2025: ભારત અને ચીન વચ્ચે ખાતરની અછતને લઈને એક અનોખો સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો હતો. એવું લાગી રહ્યું છે કે, ભારતે એક મોટા રાજદ્વારી પ્રયાસ દ્વારા આ મુશ્કેલીમાંથી પોતાને બહાર કાઢી લીધું છે. ચીનનો ભારતને ખાતરની નિકાસ રોકવાનો નિર્ણય બેઇજિંગ દ્વારા સપ્લાય ચેઈનને હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરવાની સૌથી કડક રીતો પૈકી એક ગણી શકાય. ખરીફ સિઝનની શરૂઆતમાં આમ કરીને તેણે ભારત માટે DAP (ડાયમોનિયમ ફોસ્ફેટ) ની ભારે અછત સર્જી દીધી હતી. તેનાથી પણ મોટી વાત એ છે કે, આ બધું ત્યારે થયું જ્યારે ભારતે પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ 'ઓપરેશન સિંદૂર' શરૂ કર્યું હતું. આવા સમયે ચીને ભારત માટે સંકટ ઊભું કર્યું. ભારતના સૈન્ય નેતૃત્વએ ચીનના પાકિસ્તાનને આપવામાં આવતા સમર્થન પર પણ સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
 
સાઉદી અરેબિયા અને મોરોક્કો બન્યા ભારતના તારણહાર!
આતંકવાદ, વ્યાપાર અને ટ્રમ્પ સાથે લડવા ઉપરાંત, છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં ભારતને ખાતર માટે પણ મોટો રાજદ્વારી પ્રયાસ કરવો પડ્યો હતો, કારણ કે રવિ સિઝન માટે DAP વિતરણ પહેલાં પર્યાપ્ત સ્ટોક સુનિશ્ચિત કરવો જરૂરી હતો. રવિ સિઝન સામાન્ય રીતે જુલાઈના અંતમાં શરૂ થાય છે. આ મુશ્કેલ સમયમાં, સાઉદી અરેબિયા અને મોરોક્કો જેવા દેશો ભારતની મદદ માટે આગળ આવ્યા.
 
ભારતના મિત્રોએ કેવી રીતે પરિસ્થિતિ બદલી નાખી?
હવે રવિ સિઝન પહેલાંની સ્થિતિ એવી છે કે ભારતમાં DAP ની આયાત ચીનથી 22 લાખ મેટ્રિક ટનથી થોડી વધુ પહોંચી ગઈ છે. ભારતને સાઉદી અરેબિયાથી મદદ મળી, જે આપણો એક મોટો સપ્લાયર છે. વાટાઘાટો પછી, બંને દેશો વચ્ચે એક સમજૂતો થયો, જેના હેઠળ 31 લાખ મેટ્રિક ટનથી વધુ DAP મળશે. તેવી જ રીતે, ભારતે મોરોક્કો સાથે પણ એક સમજૂતો કર્યો, જેનાથી 5 લાખ મેટ્રિક ટન DAP મળશે. છતાં જે 7 લાખ મેટ્રિક ટનની કમી રહી જશે, તેને સ્થાનિક સ્ટોકમાંથી પૂરી કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. રશિયાથી પણ નિકાસ વધારવા માટે વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. ખાતર પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી, તેથી તે બંને દેશો માટે ફાયદાકારક હોઈ શકે છે.
 
ચીનની 'ધગળબાજી' અને ભારતની ભવિષ્યની રણનીતિ
આ વર્ષે મે-જૂનમાં ચીને અચાનક ખાતરના મામલે કડકાઈ વધારી દીધી હતી. ભારતીય એજન્સીઓને જાણવા મળ્યું કે સપ્લાયર્સને અનૌપચારિક રીતે જણાવવામાં આવ્યું હતું કે ભારત જનારા માલને રોકી દેવામાં આવશે. આ એક સ્પષ્ટ સંકેત હતો, જેણે નવી દિલ્હીમાં ખતરાની ઘંટી વગાડી દીધી, તે પણ 'ઓપરેશન સિંદૂર' ની વચ્ચે. ભારતે સુનિશ્ચિત કરવાનું હતું કે આ સંકટ માત્ર એક સિઝન પૂરતું જ રહે અને સ્થાનિક સ્તરે કોઈ મોટી સમસ્યા ઊભી ન થાય.

હાલ પૂરતું તો એવું લાગે છે કે ભારતે સાઉદી અરેબિયા, મોરોક્કો અને રશિયાની મદદથી આ સંકટને સંભાળી લીધું છે. ભારતમાં યુરિયા પછી DAP નો સૌથી વધુ ઉપયોગ થાય છે. જોકે, આ સંકટે ચીન સાથે ભારતના સપ્લાય ચેઈનમાં રહેલી નબળાઈઓને સમજવાની ઉત્તમ તક પૂરી પાડી છે. પરંતુ, તે સ્પષ્ટ છે કે ચીન ભવિષ્યમાં પણ પોતાની સપ્લાય ચેઈનનો ઉપયોગ ભારત પર દબાણ લાવવા અને તેને નમાવવા માટે કરશે. ચિંતાની વાત એ છે કે તે પાકિસ્તાનની મદદ માટે પણ આવું કરી શકે છે. ચીન દ્વારા 'સપ્લાય ચેઈનને હથિયાર બનાવવી' એ ભારત માટે એક ગંભીર પડકાર છે અને તેનો સામનો કરવા માટે લાંબા ગાળાની રણનીતિ તૈયાર કરવી આવશ્યક છે.