નવી દિલ્હી : ભારતમાં કંપની કાયદાને લગતા કેસોના ઝડપી નિકાલ માટે સ્થપાયેલા નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) ની કાર્યપદ્ધતિ પર સુપ્રીમ કોર્ટે આજે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે કેન્દ્ર સરકારને દેશભરની NCLT બેન્ચોમાં ન્યાયિક/તકનીકી સભ્યોની પોસ્ટિંગ અને ટ્રાન્સફરની રીતભાત પર ધ્યાન આપવા જણાવ્યું છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે આ એક "ખૂબ ઊંડી સમસ્યા" છે જેને તાત્કાલિક સુધારવાની જરૂર છે.
 
શું છે મામલો અને કોર્ટે શા માટે ચિંતા વ્યક્ત કરી?
સુપ્રીમ કોર્ટ, જસ્ટિસ સૂર્ય કાંત અને જસ્ટિસ એન. કોટિશ્વર સિંહની બેન્ચ, વિવિધ ટ્રિબ્યુનલોમાં નિમણૂકો અને પસંદગી પ્રક્રિયાની સ્થિતિ અંગે કેન્દ્ર પાસેથી ડેટા માંગતી અરજીઓના સમૂહની સુનાવણી કરી રહી હતી. આ દરમિયાન, ઇન્દોર હાઈકોર્ટ બાર એસોસિએશન દ્વારા દાખલ કરાયેલી એક અરજીએ કોર્ટનું ધ્યાન ખેંચ્યું, જેમાં જણાવાયું હતું કે NCLT ઇન્દોર બેન્ચમાં કોઈ પૂર્ણ-સમયના ન્યાયિક/તકનીકી સભ્યની પોસ્ટિંગ કરવામાં આવી નથી, જેના કારણે કેસોનો નિકાલ થઈ રહ્યો નથી.

જસ્ટિસ કાંતે એટર્ની જનરલ આર. વેંકટરમણીને મૌખિક રીતે જણાવ્યું કે, "આ ખૂબ જ ખલેલ પહોંચાડનારું છે... અમે તેને આજે ન્યાયિક આદેશનો ભાગ બનાવવા માંગતા નથી. NCLT માં ટ્રાન્સફર અને પોસ્ટિંગને નિયંત્રિત કરવા માટે કંઈક કરવાની જરૂર છે, અહીં એક ખૂબ ઊંડી સમસ્યા છે." કોર્ટે NCLT માં પોસ્ટિંગને સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે એક વ્યાપક યોજના રજૂ કરવા જણાવ્યું.
 
નિવૃત્તિ વય અને અન્ય ટ્રિબ્યુનલોની સમસ્યાઓ:
સુનાવણી દરમિયાન, જસ્ટિસ કાંતે એટર્ની જનરલનું ધ્યાન ઇન્કમ ટેક્સ અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલ બાર એસોસિએશન સંબંધિત એક અરજી તરફ દોર્યું, જેમાં સભ્યોને 62 વર્ષની ઉંમર પહેલા નિવૃત્ત ન કરવા વિનંતી કરવામાં આવી હતી. જસ્ટિસ કાંતે કહ્યું કે, "તેઓ આ કહેવામાં વાજબી છે, અમે તે આદેશ પહેલેથી જ પસાર કર્યો છે." એટર્ની જનરલે જણાવ્યું કે સરકાર નિમણૂકો કરવા માટે સારા પ્રયાસો કરી રહી છે અને ડિસેમ્બર સુધીમાં તે થઈ જશે.

બેન્ચે કેન્દ્ર અને NCLT ના પ્રમુખને ઇન્દોર બેન્ચમાં એક ન્યાયિક અને એક તકનીકી સભ્યની પોસ્ટિંગની સંભાવના શોધવા અને પાલન અહેવાલ રજૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો. વરિષ્ઠ વકીલ અરવિંદ દાતારને પણ "વાણિજ્યિક" ટ્રિબ્યુનલો પર એક વ્યાપક અહેવાલ સુપરત કરવા જણાવ્યું હતું, કારણ કે બેન્ચનું માનવું હતું કે વિવિધ નિવૃત્તિના ધોરણો ઘણી મૂંઝવણ ઊભી કરી રહ્યા છે.

અગાઉ, કોર્ટે કેન્દ્ર પાસેથી ડેટા માંગતી વખતે વરિષ્ઠ વકીલ વિકાસ સિંહ અને બારના અન્ય સભ્યોને ટ્રિબ્યુનલોની કાર્યકારી પરિસ્થિતિ સુધારવા માટે સૂચનો આપવા પણ જણાવ્યું હતું, જેમાં ન્યાયની સરળ પહોંચ પૂરી પાડવા માટે સર્કિટ બેન્ચોની રચના જેવા વિચારોનો સમાવેશ થાય છે. જસ્ટિસ કાંતે ખાસ કરીને ટ્રિબ્યુનલના સભ્યો માટે અગાઉથી પસંદગી પ્રક્રિયા (NCLAT ના કિસ્સામાં જેમ) પર વિચાર કરવા સૂચન કર્યું હતું, કારણ કે સભ્ય પદ છોડવાની તારીખ જાણીતી હોય છે.

આ મામલો દર્શાવે છે કે દેશમાં ટ્રિબ્યુનલોની કાર્યક્ષમતા અને ન્યાયની ઝડપી ઉપલબ્ધતા માટે હજુ પણ ઘણા સુધારાની જરૂર છે. શું સુપ્રીમ કોર્ટના આ કડક નિર્દેશો NCLT સહિત અન્ય ટ્રિબ્યુનલોની કામગીરીમાં ખરેખર ક્રાંતિ લાવશે?