ઉત્તર પ્રદેશના વારાણસીમાં, જ્યાં સદીઓથી ધાર્મિક સૌહાર્દની પરંપરા રહી છે, ત્યાં 42 વર્ષ જૂનો ગુરુદ્વારા અને હનુમાન મંદિરનો વિવાદ મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથની પહેલથી સુખદ રીતે ઉકેલાઈ ગયો છે. દાયકાઓથી લાગેલા તાળા આખરે ખોલી દેવામાં આવ્યા છે. હવે એક જ પરિસરમાં એક તરફ 'શબ્દ' (ગુરુવાણી) ના પવિત્ર સ્વર ગુંજશે તો બીજી તરફ 'હનુમાન ચાલીસા' નો પાઠ સંભળાશે, જે કાશીની અનોખી સંસ્કૃતિનું વધુ એક ઉદાહરણ પૂરું પાડશે.
 
કાશીની તાકાત: એકતા અને સૌહાર્દની નવી મિસાલ!
જગતગંજ સ્થિત આ ગુરુદ્વારા અને મંદિર વચ્ચેનો માલિકી હકનો વિવાદ છેલ્લા 42 વર્ષથી ચાલી રહ્યો હતો. તાજેતરમાં આ મામલો મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથ સુધી પહોંચ્યો હતો, અને તેમણે આ દિશામાં સક્રિય પહેલ કરી હતી. ત્યારબાદ, બંને પક્ષોની સહમતિથી આ સમગ્ર વિવાદનો ઉકેલ આવી ગયો છે. હવે એક જ પરિસરમાં 'સત્ શ્રી અકાલ' અને 'મહાવીર હનુમાન કી જય' ની ગુંજ એકસાથે સંભળાશે.
 
શાંતિ કરારના મુખ્ય ઘડવૈયાઓ:
આ સમગ્ર મામલામાં સ્વતંત્રતા સેનાની શહીદ બાબુ જગત સિંહના વંશજ પ્રદીપ નારાયણ સિંહે બંને પક્ષો વચ્ચે મધ્યસ્થીની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અનેક તબક્કાની વાટાઘાટો બાદ, આ વાત પર સર્વસંમતિ સધાઈ કે એક જ પ્રાંગણમાં એક તરફ ભવ્ય ગુરુદ્વારા હશે તો બીજી તરફ રામભક્ત હનુમાનનું દિવ્ય મંદિર. આ કરાર બાદ જ લગભગ 42 વર્ષથી બંધ પડેલા તાળા ખોલી દેવામાં આવ્યા.

સોમવારે, ગુરુદ્વારા પ્રબંધક કમિટી અને બડે હનુમાન મંદિર પ્રબંધ સમિતિના પદાધિકારીઓએ સંયુક્ત પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં આ ઐતિહાસિક નિર્ણયની ખુલ્લા મને અને ઉત્સાહ સાથે જાણકારી આપી. તેમણે જણાવ્યું કે માલિકી હકના વિવાદ બાદ પ્રશાસને અહીં તાળું મારી દીધું હતું. આ મામલો ત્રણ હજારથી 3500 વર્ગફીટ જમીનનો હતો અને તે કોર્ટ સુધી પણ પહોંચ્યો હતો. અંતે, બંને પક્ષોની પરસ્પર સમજૂતીથી વિવાદનો ઉકેલ આવી ગયો છે.
 
વૈશ્વિક સ્તરે શાંતિનું ઉદાહરણ:
ગુરુદ્વારા પ્રબંધક કમિટીના અધ્યક્ષ સરદાર કરન સિંહ સભરવાલે જણાવ્યું કે ગુરુદ્વારા લગભગ બે સો વર્ષ જૂનું છે. 42 વર્ષ પહેલા અરાજક તત્વો આના પર કબજો કરવા માંગતા હતા, ત્યારબાદ જ વિવાદ વકર્યો હતો. બડે હનુમાન મંદિર પ્રબંધ સમિતિ, જગતગંજના વ્યવસ્થાપક શ્યામ નારાયણ પાંડેયે જણાવ્યું કે પરસ્પર સહમતિ બાદ વિવાદ સમાપ્ત થયો છે, અને પરસ્પર સૌહાર્દ જ બનારસની ઓળખ છે.

બંને પક્ષો વચ્ચે મધ્યસ્થી કરનાર પ્રદીપ નારાયણ સિંહે કહ્યું કે આ ઐતિહાસિક નિર્ણય સમગ્ર વિશ્વમાં એક દાખલો બેસાડશે. તેને શાંતિ અને સદભાવના પ્રતીક તરીકે જોવામાં આવશે. ગુરુદ્વારા પ્રબંધ કમિટીના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ સરદાર પરમજીત સિંહ આહલુવાલિયાએ કહ્યું કે આ સહમતિ એક મહાન કાર્ય છે, જેને કાશીની જનતા હંમેશા યાદ રાખશે.
 
ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ:
સરદાર પરમજીત સિંહ આહલુવાલિયાએ જણાવ્યું કે શીખ પંથના નવમા ગુરુ, ગુરુ તેગ બહાદુર લગભગ બે સો વર્ષ પહેલા બનારસ આવ્યા હતા. ત્યારે તેઓ નીચીબાગ (હાલમાં ગુરુદ્વારા) માં રોકાયા હતા. તેઓ અનુયાયીઓને મળવા જગતગંજ પણ આવતા હતા. આ તેમની ચરણ સ્પર્શ ભૂમિ છે, અને સમય જતાં અહીં ગુરુદ્વારા બન્યું.

જગત સિંહ શોધ સમિતિના સંરક્ષક પ્રદીપ નારાયણ સિંહે માહિતી આપી કે શીખોના ગુરુના આગમનને કારણે આ સ્થાન શીખ સમુદાય માટે અત્યંત પવિત્ર રહ્યું છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને, બ્રિટિશ શાસન વિરુદ્ધ વિદ્રોહનું બ્યુગલ વગાડનાર મહાનાયક શહીદ બાબુ જગત સિંહે શીખ સમાજને ભવ્ય ગુરુદ્વારા બનાવવા માટે જમીન આપી હતી.
આ ઘટના વારાણસીની ગંગા-જમુની સંસ્કૃતિ અને ભારતીય સમાજમાં ધાર્મિક સૌહાર્દના મહત્વને ફરી એકવાર ઉજાગર કરે છે. શું આ ઉકેલ દેશના અન્ય વિવાદિત ધાર્મિક સ્થળો માટે પણ માર્ગદર્શક બની શકે છે?