નવી દિલ્હી : પ્રધાનમંત્રી પાક વીમા યોજના ખેડૂતોને પાક સંબંધિત આપત્તિઓથી બચાવવા માટે શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ યોજના હેઠળ, ઘણા રાજ્યો છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં (નાણાકીય વર્ષ 2025 સુધી) વીમા દાવાઓના નિકાલમાં ડિફોલ્ટ થયા છે. કૃષિ મંત્રાલયે સંસદમાં જણાવ્યું હતું કે અત્યાર સુધી રાજ્યો દ્વારા 6,450 કરોડ રૂપિયાથી વધુની ચુકવણી બાકી છે, જેના કારણે ખેડૂતો સમયસર વળતર મેળવી શકતા નથી.

સૌથી મોટા ડિફોલ્ટર રાજ્યો
વીમા દાવાઓના સમાધાનમાં સૌથી મોટો વિલંબ આંધ્ર પ્રદેશ (રૂ. 2,565 કરોડ), રાજસ્થાન (રૂ. 1,525 કરોડ), મધ્ય પ્રદેશ (રૂ. 1,468 કરોડ), તમિલનાડુ (રૂ. 124 કરોડ) અને ઉત્તર પ્રદેશ (રૂ. 121 કરોડ) દ્વારા થયો છે.

દાવાઓમાં વિલંબ અટકાવવા માટે, કેન્દ્ર સરકારે રાજ્યો માટે ખરીફ સિઝન 2025-26 થી એસ્ક્રો એકાઉન્ટમાં વીમા પ્રીમિયમનો તેમનો હિસ્સો અગાઉથી જમા કરાવવાનું ફરજિયાત બનાવ્યું છે. આ ઉપરાંત, વીમા કંપનીઓએ સમયસર દાવા ન ચૂકવવા બદલ 12% વ્યાજ ચૂકવવું પડશે, જેની ગણતરી રાષ્ટ્રીય પાક વીમા પોર્ટલ પર આપમેળે કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, કૃષિ મંત્રાલયે રાજ્યોને પાક ઉપજનો અંદાજ કાઢવામાં ટેકનોલોજી-આધારિત સિસ્ટમ 'યસ-ટેક'માંથી મેળવેલા ડેટાને ઓછામાં ઓછું 50% ભાર આપવા જણાવ્યું છે. આ પગલાનો હેતુ મૂલ્યાંકનમાં પારદર્શિતા અને ચોકસાઈ લાવવાનો છે.

ખેડૂતોની ભાગીદારીમાં મોટો વધારો
પ્રધાનમંત્રી ફસલ વીમા યોજનામાં ખેડૂતોની ભાગીદારી સતત વધી રહી છે. વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩માં ૩.૧૭ કરોડ ખેડૂતો આ યોજના સાથે જોડાયેલા હતા, જે ૨૦૨૪-૨૫માં વધીને ૪.૧૯ કરોડ થયા. આ ૩૨ ટકાનો વધારો છે અને યોજનાની શરૂઆત પછીની સૌથી મોટી ભાગીદારી છે. આ વર્ષે, નોંધાયેલા ખેડૂતોમાં ૬.૫% ભાડૂઆત, ૧૭.૬% સીમાંત ખેડૂતો અને ૪૮% લોન લેનારા ખેડૂતોનો સમાવેશ થાય છે. ૨૦૧૬માં શરૂ થયેલી આ યોજના હેઠળ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪ સુધી ખેડૂતોને કુલ ૧.૭૮ લાખ કરોડ રૂપિયાનું વળતર આપવામાં આવ્યું છે, જ્યારે ખેડૂતોએ પોતે ૩૫,૬૬૬ કરોડ રૂપિયાનું પ્રીમિયમ ચૂકવ્યું છે. એટલે કે, દરેક ૧૦૦ રૂપિયાના પ્રીમિયમ પર, ખેડૂતોને સરેરાશ ૫૦૦ રૂપિયાનો લાભ મળ્યો છે.

૧૦૦ થી વધુ પાકનો સમાવેશ થાય છે
સરકારની આ વીમા યોજના પૂર, ભૂસ્ખલન, ચક્રવાત, કરા, દુષ્કાળ અને લણણી પછીના નુકસાન જેવી પરિસ્થિતિઓને આવરી લે છે. હાલમાં, તેમાં ૧૦૦ થી વધુ પાકને સૂચિત કરવામાં આવ્યા છે. યોજનાનો અમલ કરતી વીમા કંપનીઓમાં, ૧૪ જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રની કંપનીઓ સક્રિયપણે ભાગ લઈ રહી છે. કેન્દ્ર સરકારે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ માટે સુધારેલા અંદાજ મુજબ આ યોજના પર ૧૫,૮૬૪ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કર્યા છે. ખેડૂતોને સમયસર રાહત આપવા માટે આ રકમનો ઉપયોગ વીમા પ્રણાલીને મજબૂત બનાવવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે.