એડિનબર્ગ, સ્કોટલેન્ડ : મહિનાઓ સુધી ચાલેલી તણાવપૂર્ણ વાટાઘાટો બાદ, અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રવિવારે યુરોપિયન યુનિયન (EU) સાથે એક મહત્ત્વપૂર્ણ વેપાર કરારની જાહેરાત કરી છે. આ કરાર હેઠળ, અમેરિકા યુરોપિયન યુનિયનમાંથી થતી મોટાભાગની આયાત પર 15% ડ્યુટી (ટેરિફ) લાદશે, જે અગાઉ ધમકાવવામાં આવેલી 30% ડ્યુટીના અડધા જેટલી છે. આ પગલાને વૈશ્વિક વેપાર યુદ્ધ ટાળવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
 
'સૌથી મોટો સોદો' કે માત્ર રૂપરેખા?
ટ્રમ્પ અને યુરોપિયન કમિશનના પ્રમુખ ઉર્સુલા વોન ડેર લેયેને સ્કોટલેન્ડમાં ટ્રમ્પના ગોલ્ફ કોર્સ ટર્નબરી ખાતે આ સોદાની રૂપરેખાની જાહેરાત કરી. બંને નેતાઓએ આ કરારને "અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો સોદો" તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ સ્ટીલ અને અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ ઉત્પાદનો પર તેની શું અસર થશે તે અંગે સ્પષ્ટતાનો અભાવ જોવા મળ્યો. વ્હાઇટ હાઉસે કરારની વિશિષ્ટ વિગતો તરત જ જાહેર કરી નથી, જે પરંપરાગત રીતે સેંકડો પૃષ્ઠોની હોય છે અને તેને વાટાઘાટોમાં વર્ષો લાગે છે.

નિષ્ણાતો માને છે કે આ કરાર વધુ વિગતવાર વાટાઘાટો માટેનો એક 'રોડ મેપ' બની શકે છે. ઘણા વેપાર નિષ્ણાતોએ આ કરાર પર ટિપ્પણી કરવાનું ટાળ્યું હતું, કારણ કે અગાઉ પણ આવા "વેપાર સોદા" ખરેખરમાં માત્ર 'સ્કેલેટન એગ્રીમેન્ટ' (પ્રાથમિક રૂપરેખા) જ સાબિત થયા છે, જેને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માટે વધારાની વાટાઘાટોની જરૂર પડે છે.
 
ટ્રમ્પની સંરક્ષણવાદી નીતિ અને તેના પડઘા:
બીજા વિશ્વ યુદ્ધના અંતથી લઈને 2016માં ટ્રમ્પની ચૂંટણી સુધી, યુ.એસ. મોટાભાગે અન્ય દેશો સાથેના વેપાર ખર્ચ ઘટાડવા માટે, ઘણીવાર ટેરિફ નાબૂદ કરીને, વેપાર કરારો ડિઝાઇન કરતું હતું. ટ્રમ્પની સંરક્ષણવાદી વેપાર વ્યૂહરચના દાયકાઓના યુ.એસ. વૈશ્વિકીકરણના પ્રયાસોને ઉલટાવી રહી છે, જેનાથી અમેરિકન ગ્રાહકો માટે ઘણી ચીજવસ્તુઓની કિંમતો વધી શકે છે.

યુ.એસ.ના આયાતકારો આ આયાત ફી ચૂકવે છે, અને તે ખર્ચ ઘણીવાર તેને ખરીદતા વ્યવસાયો અને ગ્રાહકોને આપવામાં આવે છે. પરિણામે, ઘણા લોકો આ ટેરિફને અંતિમ વપરાશકર્તાઓ પરના કર તરીકે જુએ છે.
 
EU માટે રાહત પણ પડકાર પણ:
EU માટે, 15% નો વ્યાપક ટેરિફ યુરોપિયન અધિકારીઓની અગાઉની આશા કરતાં ઘણો ખરાબ છે અને ટ્રમ્પ પૂર્વેના સ્તરો કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઊંચો છે. જોકે, બ્લોકે તેના પરંપરાગત રીતે નજીકના વ્યાપારી અને લશ્કરી સાથી સાથે સંપૂર્ણ વેપાર યુદ્ધ ટાળવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.

આ સોદાની રૂપરેખામાં યુ.એસ.ના માલસામાન પર EUના વધારાના ટેરિફનો સમાવેશ થતો નથી. બ્લોકે - જે વેપાર પર એક જ બજાર તરીકે કાર્ય કરે છે - ઘણા મહિનાઓ સુધી બદલો લેવાનું ટાળ્યું હતું, જેથી સોદો થઈ શકે, ભલે નીતિ નિર્માતાઓએ $100 બિલિયનથી વધુ મૂલ્યના યુ.એસ. માલસામાનની વ્યાપક સૂચિ તૈયાર કરી હતી કે જો વાટાઘાટો તૂટી પડે તો બ્લોક પોતાના ટેરિફ લગાવી શકે છે.
 
સોદાની મુખ્ય વિગતો (જાહેર કરાયેલી માહિતી મુજબ):
•    15% ટેરિફ: મોટાભાગની EU નિકાસ પર, જેમાં કાર, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને સેમિકન્ડક્ટર્સનો સમાવેશ થાય છે.2
•    ઊર્જા ખરીદી: ટ્રમ્પના મતે, EU $750 બિલિયન (ત્રણ વર્ષમાં) ની ઊર્જા ખરીદવા અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં $600 બિલિયનથી વધુ રોકાણ કરવા સંમત થયું છે.
•    વાહન પર ટેરિફ: કાર પરનો ટેરિફ હાલના 25% થી ઘટાડીને 15% કરવામાં આવશે.
•    લશ્કરી સાધનો: EU યુ.એસ.ના લશ્કરી સાધનોની ખરીદી પણ વધારશે.
•    ઝીરો-ટેરિફ ઉત્પાદનો: બંને પક્ષો એરક્રાફ્ટના ભાગો, કેટલાક કૃષિ ઉત્પાદનો અને રસાયણો જેવા "વ્યૂહાત્મક ઉત્પાદનો" પર ટેરિફ નાબૂદ કરવા સંમત થયા છે. આ યાદીમાં વધુ ઉત્પાદનો ઉમેરવા પર કામ ચાલુ રહેશે.
•    સ્ટીલ: સ્ટીલ પર 50% ટેરિફ યથાવત રહેશે, જોકે વોન ડેર લેયેને ભવિષ્યની વાટાઘાટોમાં તેને ઘટાડવા અને ક્વોટા સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવાનો સંકેત આપ્યો છે.

આ કરાર 1 ઓગસ્ટની અંતિમ સમયમર્યાદા પહેલા થયો છે, જ્યારે વ્હાઇટ હાઉસે ડઝનેક દેશોમાંથી આયાત પર નવી ફી વસૂલવાનું શરૂ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી. આ કરાર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર સંબંધો માટે શું નવી દિશા લાવે છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.