કોવિડ-૧૯ મહામારીએ વિશ્વભરમાં હાહાકાર મચાવ્‍યો હતો, પરંતુ હવે એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધન અહેવાલમાં કોવિડ વેક્‍સિનના પ્રભાવ અંગે ચોંકાવનારો દાવો કરવામાં આવ્‍યો છે. 'સાયન્‍સ ડેઇલી'ના અહેવાલ મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૦ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન કોવિડ-૧૯ વેક્‍સિનના કારણે વિશ્વભરમાં અંદાજે ૨૫.૩૩ લાખ (૨૫ લાખ ૩૩ હજાર) લોકોના જીવ બચાવવામાં આવ્‍યા છે. આ દાવો ઇટાલીની યુનિવર્સિટા કેટોલિકા અને અમેરિકાની સ્‍ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના સંશોધન પર આધારિત છે.

વેક્‍સિનની અસરકારકતા અને બચેલા જીવન

આ અભ્‍યાસ 'જામા હેલ્‍થ ફોરમ' (JAMA Health Forum) નામની મેડિકલ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયો છે. સંશોધનમાં દાવો કરવામાં આવ્‍યો છે કે સરેરાશ દર ૫,૪૦૦ (પાંચ હજાર ચાર સો) વેક્‍સિન ડોઝથી એક મૃત્‍યુ ટાળી શકાયું. આ આંકડો કોવિડ વેક્‍સિનના વ્‍યાપક રસીકરણ અભિયાનની વૈશ્વિક અસરકારકતા દર્શાવે છે.

વૃદ્ધોને સૌથી વધુ ફાયદો

અભ્‍યાસ મુજબ, ૬૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકોને કોવિડ વેક્‍સિનનો સૌથી વધુ ફાયદો થયો છે, જેના કારણે ૯૦% મૃત્‍યુ ટાળી શકાયા છે. બચાવવામાં આવેલા કુલ ૧.૪૮ કરોડ (એક કરોડ અડતાલીસ લાખ) લોકોમાંથી ૭૬% (છોતેર ટકા) વૃદ્ધો હોવાનું સંશોધનમાં સામે આવ્‍યું છે. ઓમિક્રોન વેરિઅન્‍ટના સમયગાળા દરમિયાન પણ, ૫૭% (સતાવન ટકા) મૃત્‍યુ વેક્‍સિનને કારણે ટાળી શકાયા છે. આ દર્શાવે છે કે, સૌથી વધુ સંવેદનશીલ વસ્‍તી જૂથને રસીકરણનો સીધો અને મોટો લાભ મળ્‍યો છે.

બાળકો અને યુવાનોને ઓછો ફાયદો

બીજી તરફ, બચાવવામાં આવેલા લોકોની સંખ્‍યામાં ૦ થી ૧૯ વર્ષની ઉંમરના બાળકો અને કિશોરોની સંખ્‍યા માત્ર ૦.૦૧% (શૂન્‍ય દશાંશ શૂન્‍ય એક ટકા) રહી છે, જ્‍યારે ૨૦ થી ૨૯ વર્ષના યુવાનોમાં ૦.૦૭% (શૂન્‍ય દશાંશ શૂન્‍ય સાત ટકા) મૃત્‍યુ ટાળી શકાયા છે. આનું મુખ્‍ય કારણ એ છે કે આ ઉંમરના લોકોમાં કોવિડ-૧૯થી મૃત્‍યુનું જોખમ સ્‍વાભાવિક રીતે ઓછું હતું.

અભ્‍યાસ પદ્ધતિ અને તેનું મહત્ત્વ

આ અભ્‍યાસ ખાસ છે કારણ કે તે વૈશ્વિક સ્‍તરે કરાયેલો પ્રથમ અભ્‍યાસ છે જે સમગ્ર મહામારી (વર્ષ ૨૦૨૦ થી ૨૦૨૪) ને આવરી લે છે. તેમાં ઓમિક્રોન વેરિઅન્‍ટ પહેલા અને પછી વેક્‍સિનની અસર તેમજ રસીકરણ થયેલા અને ન થયેલા લોકો વચ્‍ચેના તુલનાત્‍મક વિશ્‍લેષણનો સમાવેશ થાય છે. આ અભ્‍યાસ કોવિડ વેક્‍સિનની વૈશ્વિક અસરોને સમજવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે.

આ સંશોધન સ્‍પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે કોવિડ વેક્‍સિને વિશ્વભરમાં લાખો લોકોના જીવ બચાવવામાં અને મહામારીના ભયાવહ પ્રભાવને ઘટાડવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે, ભલે તેની અસરકારકતા અને આડઅસરો અંગે કેટલીક ચર્ચાઓ થઈ હોય.