નવી દિલ્હી : NASA-ISRO સિન્થેટિક એપરચર રડાર (NISAR) ઉપગ્રહ બુધવારે સાંજે 5:40 વાગ્યે લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. NISAR ઉપગ્રહને લઈ જતું GSLV-F16 રોકેટ શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન અવકાશ કેન્દ્રથી ઉડાન ભરી હતી અને ઉપગ્રહને સૂર્ય-સમન્વયિત ધ્રુવીય ભ્રમણકક્ષામાં મૂકશે.

NISAR શું છે, અવકાશમાં ગયા પછી તે પૃથ્વી માટે શું કરશે, તે કેવી રીતે કાર્ય કરશે, શું તે ખેતી અને ખેડૂતોને પણ લાભ આપશે? NISAR ઉપગ્રહ સંબંધિત તમામ પ્રશ્નોના જવાબો અહીં વાંચો…

NASA-ISRO સિન્થેટિક એપર્ચર રડાર (NISAR) એ વિશ્વનો પ્રથમ રડાર ઉપગ્રહ છે, જે અવકાશમાંથી પૃથ્વીનો વ્યવસ્થિત રીતે નકશો બનાવશે. એટલું જ નહીં, તે પહેલો ઉપગ્રહ છે જે ડ્યુઅલ રડાર બેન્ડ (L-બેન્ડ અને S-બેન્ડ)નો ઉપયોગ કરે છે જેથી તે વિવિધ પ્રકારની પર્યાવરણીય અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય પરિસ્થિતિઓનું નિરીક્ષણ કરી શકે.

અંતરિક્ષમાં પહોંચ્યા પછી, આ ઉપગ્રહ લો અર્થ ઓર્બિટ (LEO)માં ફરશે. NISAR ત્રણ વર્ષ સુધી અવકાશમાં રહીને પૃથ્વીનું નિરીક્ષણ કરશે.

બેન્ડ રડાર સિસ્ટમમાં રેડિયો તરંગોની આવર્તન અથવા તરંગલંબાઇ દર્શાવે છે. દરેક બેન્ડ અલગ અલગ ફ્રીક્વન્સીઝ અને તરંગલંબાઇ પર કામ કરે છે, જે નક્કી કરે છે કે વસ્તુઓ કેટલી દૂર સુધી સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો બે બેન્ડનો અર્થ ડ્યુઅલ રડાર સિસ્ટમ છે.

L-બેન્ડ એટલે કે 1.25 GHz, 24 cm તરંગલંબાઇ: જમીનની અંદર જોવા માટે સક્ષમ, જંગલો અને બરફ હેઠળનો ડેટા પ્રદાન કરી શકે છે. ગ્લેશિયર ક્રેકીંગ, જમીન ધસવી, જ્વાળામુખી ફાટી નીકળવા અને ભૂકંપ સંબંધિત પ્રવૃત્તિને ટ્રેક કરવા માટે કામ કરશે. આ રડાર નાસા દ્વારા પ્રદાન કરવામાં આવ્યું છે.

સપાટી પરની સૌથી નાની પ્રવૃત્તિઓને પણ ઓળખવામાં સક્ષમ છે. કૃષિ, સપાટીની ભેજ, પાકનું નિરીક્ષણ કરવા અને માળખાકીય સુવિધાઓ (પુલ, ડેમ અને રેલવે ટ્રેક)ની ગતિવિધિને ટ્રેક કરવા માટે કામ કરશે. આ રડાર ISRO દ્વારા જ બનાવવામાં આવ્યું છે. તમને જણાવી દઈએ કે NISAR ઉપગ્રહનું નિર્માણ અને એકીકરણ જાન્યુઆરી 2024માં પૂર્ણ થયું હતું. તેને માર્ચ 2024માં લોન્ચ કરવાનું હતું, પરંતુ હાર્ડવેર અપગ્રેડ અને વધારાના પરીક્ષણને કારણે, તેનું લોન્ચિંગ જુલાઈ 2025 સુધી મુલતવી રાખવામાં આવ્યું હતું.

NISARમાં સ્વીપ સિન્થેટિક એપરચર રડાર (SAR) ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ ટેકનોલોજી દ્વારા, ઉચ્ચ રીઝોલ્યુશન (5-10 મીટર) સાથે સૌથી મોટા વિસ્તારને સ્કેન કરીને ખૂબ જ સ્પષ્ટ ચિત્રો લઈ શકાય છે. ખાસ વાત એ છે કે SARને કારણે, NISAR વાદળો અને અંધારામાં પણ ડેટા એકત્રિત કરી શકે છે, જેથી પૃથ્વી પર 24/7 નજર રાખી શકાય.

• NISAR ઉપગ્રહનું વજન 2.5 ટન છે
• તે પૃથ્વીથી 748 કિમી ઉપર એક ધ્રુવથી બીજા ધ્રુવ સુધી ભ્રમણકક્ષા કરશે.
• NISAR ઉપગ્રહનું સ્કેન ચક્ર 12 દિવસનું હશે.
• તે એક સમયે 240 કિમીના વિસ્તારને આવરી લેશે.
• NISARનું આયોજિત આયુષ્ય 3 વર્ષ છે
• તે દરરોજ 80 ટેરાબાઇટ ડેટા પ્રદાન કરશે.
• 150થી વધુ હાર્ડ ડ્રાઇવ NISAR ડેટાથી ભરવામાં આવશે.
• NISAR મિશન સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી 102મું લોન્ચ છે.

NISAR મિશનનો કુલ ખર્ચ લગભગ 1.5 બિલિયન યુએસ ડોલર એટલે કે 13,120 કરોડ રૂપિયા છે. આમાં ISROનો હિસ્સો લગભગ 9.3 મિલિયન ડોલર (813 કરોડ રૂપિયા) અને NASAનો હિસ્સો 1.118 બિલિયન ડોલર (9779 કરોડ રૂપિયા) છે. આ વિશ્વનો સૌથી મોંઘો પૃથ્વી-નિરીક્ષણ ઉપગ્રહ છે.
ISROના ચેરમેન વી. નારાયણે જણાવ્યું હતું કે NISARના સફળ પ્રક્ષેપણ પછી, આગામી વર્ષે અન્ય માનવરહિત મિશન પણ શરૂ કરવામાં આવશે. આ વર્ષે ડિસેમ્બરમાં, વ્યોમ મિત્ર નામનો માનવ રોબોટ અવકાશમાં મોકલવામાં આવશે. ત્યારબાદ માર્ચ 2027માં ગગનયાન મિશન શરૂ કરવામાં આવશે. ગગનયાન મિશનમાં, ત્રણ અવકાશયાત્રીઓને પૃથ્વીની નીચેની ભ્રમણકક્ષામાં 400 કિલોમીટર દૂર મોકલવામાં આવશે.
પૃથ્વી સતત બદલાતી રહે છે. હિમનદીઓ પીગળી રહી છે, દરિયાકિનારા ઓછા થઈ રહ્યા છે અને આ ફેરફારો એટલા ધીમા છે કે સામાન્ય રીતે કોઈને ખબર નથી. હવે NISARનો મુખ્ય ધ્યેય પૃથ્વીની સપાટી, પર્યાવરણ અને કુદરતી પ્રક્રિયાઓ પર નજર રાખવાનો છે.

NISAR ઉપગ્રહ દર 12 દિવસે સમગ્ર પૃથ્વીને સ્કેન કરશે, પૃથ્વીની સપાટીમાં થતા ફેરફારોનો ઉચ્ચ-આવર્તન ડેટા પ્રદાન કરશે. તે થોડા સેન્ટિમીટર જેટલા નાના ફેરફારોને પણ રેકોર્ડ કરશે. તે 5-10 મીટરના રિઝોલ્યુશન સાથે ભૂ-રૂપવિજ્ઞાન, બાયોમાસ અને સપાટીની ઊંચાઈ માપશે.

NISARમાંથી મળેલ ડેટા ભૂકંપ, સુનામી, જ્વાળામુખી ફાટી નીકળવા અને ભૂસ્ખલન જેવા જોખમોને શોધવામાં અને ભૂકંપ અને પૂર જેવી કુદરતી આફતોથી થતા નુકસાનને ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.

આ ઉપગ્રહ આબોહવા પરિવર્તનની અસરોને સમજવામાં, ખેતી માટે માટીનું વિશ્લેષણ કરવામાં અને માળખાગત સુવિધાઓનું નિરીક્ષણ કરવામાં પણ મદદરૂપ થશે.

તે ખેડૂતોને ઉપજની આગાહી કરવામાં અને પાકના નુકસાનનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મદદ કરશે. તે તેલના ઢોળાવ દરમિયાન પણ મદદ કરશે.

NISARના મૂળ 1978માં નાસા દ્વારા CSATને ભ્રમણકક્ષામાં મૂકવામાં આવેલા સફળ પ્રક્ષેપણ સાથે જોડાયેલા છે. તે વિશ્વનો પ્રથમ SAR ઉપગ્રહ હતો. આ મિશન ફક્ત 105 દિવસ ચાલ્યું, પરંતુ આ ઉપગ્રહના ડેટાએ પૃથ્વીના અવલોકનને ફરીથી આકાર આપ્યો. હવે, CSATના લગભગ 50 વર્ષ પછી, NISARને પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં મૂકવામાં આવશે.