નવી દિલ્હી : સડક પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે સાંસદ દરોગા પ્રસાદ સરોજના પ્રશ્નનો જવાબ આપતાં લોકસભામાં જણાવ્યું હતું કે દેશના ૧,૦૮૭ ટોલ પ્લાઝામાંથી દરરોજ ૧૬૮ કરોડ રૂપિયાની કમાણી થઈ રહી છે. બુધનપુર-વારાણસી રોડ અંગે સરકારે માહિતી આપી હતી કે આ રોડ બે ભાગમાં બનેલો છે. બુધનપુરથી ગોસાઈ કી બજાર બાયપાસ અને ગોસાઈ કી બજાર બાયપાસથી વારાણસી સુધીનો કુલ ખર્ચ ૫,૭૪૬.૯૭ કરોડ રૂપિયા છે અને અત્યાર સુધી ટોલ વસૂલાત ૭૩.૪૭ કરોડ રૂપિયા થઈ છે.

કેન્દ્ર સરકારે એ પણ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ટોલ વસૂલાત માત્ર ખર્ચ વસૂલાત માટે જ નથી, પરંતુ નિયમો મુજબ, તે ઉપયોગ ફી છે. સરકારી કે ખાનગી પ્રોજેક્ટ્સ અનુસાર, ટોલનો સમયગાળો અને દર નક્કી કરવામાં આવે છે.

દેશમાં ટોલ પ્લાઝા અને સરકારી આવક

જૂન 2025 સુધી કુલ ટોલ પ્લાઝા: 1,087
દૈનિક ટોલ આવક: 168.24 કરોડ રૂપિયા
2024-25માં કુલ ટોલ આવક: 61,408.15 કરોડ રૂપિયા
જાહેર ભંડોળથી ચાલતા પ્લાઝા: 28,823.74 કરોડ રૂપિયા
ખાનગી સંચાલકો દ્વારા સંચાલિત પ્લાઝા: 32,584.41 કરોડ રૂપિયા

સરકારે કહ્યું કે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોને ટોલ મુક્ત બનાવવાની કોઈ યોજના નથી. વસૂલાતમાંથી થતી આવક કેન્દ્રીય સંકલિત ભંડોળ (ભારતના સંકલિત ભંડોળ) માં જાય છે અને તેમાંથી નવા રસ્તાઓ બનાવવામાં આવે છે અને સમારકામ કરવામાં આવે છે.

કેન્દ્ર સરકારે એમ પણ કહ્યું કે BOT પ્રોજેક્ટ્સમાં, નિશ્ચિત સમયગાળા પછી, ટોલ સરકારને સોંપવામાં આવે છે અને તે તેને વસૂલ કરે છે, જ્યારે સરકારી રસ્તાઓ પર, ટોલ વસૂલાત ચાલુ રહેશે અને દર વર્ષે તેમાં સુધારો કરવામાં આવશે.

રસ્તાના બાંધકામના દૈનિક ખર્ચ અંગે સરકારે કહ્યું, "બાંધકામ ખર્ચ નક્કી કરતા પરિબળો એ વિસ્તારનો ભૂપ્રદેશ, માટી, ઊંચાઈ, પુલનું માળખું, સામગ્રી, ટ્રાફિક ભાર વગેરે છે. આ સાથે, સરકારે ખર્ચ નક્કી કરવા માટે એક IT ટૂલ બનાવ્યું છે, જે તમામ તકનીકી ઇનપુટ્સ લે છે અને અંદાજિત ખર્ચની ગણતરી કરે છે." જોકે, આ માહિતી તુલનાત્મક ટકાવારીમાં આપવામાં આવી ન હતી કે ટોલમાંથી આવક કેટલી વધુ કે ઓછી છે, કારણ કે દરેક પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ અલગ હોય છે.

આ પ્રશ્નના જવાબમાં સરકારે કહ્યું, "તે બે રીતે એકત્રિત કરવામાં આવે છે. આમાં, પ્રથમ વપરાશકર્તા ફી (ટોલ) છે - તે હાઇવે પર મુસાફરી કરનારાઓ પાસેથી એકત્રિત કરવામાં આવે છે. આ NH ફી નિયમો, 2008 હેઠળ કરવામાં આવે છે અને બીજો ઇંધણ પર સેસ એટલે કે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર લાદવામાં આવેલ સેસ છે. આ પૈસા સેન્ટ્રલ રોડ એન્ડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફંડ (CRIF) માં એકત્રિત કરવામાં આવે છે. આ પૈસા ટોલમાં જાય છે. અહીંથી, પૈસા હાઇવે, રેલ્વે ક્રોસિંગ, ગ્રામીણ રસ્તાઓ, પુલો, એરપોર્ટ વગેરેના વિકાસ પર ખર્ચવામાં આવે છે."

એટલે કે, એકંદરે, ભારત સરકાર ટોલ વસૂલાતને રસ્તાના ખર્ચની વસૂલાત સાથે જોડતી નથી. ટોલનો હેતુ રસ્તાઓના ઉપયોગ માટે વસૂલાત કરવાનો અને તે પૈસાનો ઉપયોગ દેશભરમાં રોડ નેટવર્કને સુધારવા માટે કરવાનો છે.