<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Sunday, 3rd August 2025

ભારતના અવકાશ સંશોધન પ્રયાસોમાં એક મોટી છલાંગઃ લદ્દાખની ત્સો કાર ખીણમાં હિમાલયન આઉટપોસ્ટ ફોર પ્લેનેટરી એક્સપ્લોરેશન (HOPE) ની કરી સ્થાપના

ISROનું HOPE મિશન શું છે, 'મીની મંગળ' લદ્દાખમાં શા માટે સ્થાયી થયું? તો જાણીએ

નવી દિલ્‍હીઃ  ભારતના અવકાશ સંશોધન પ્રયાસોમાં એક મોટી છલાંગ લગાવતા, ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંગઠન (ISRO) એ લદ્દાખની ત્સો કાર ખીણમાં હિમાલયન આઉટપોસ્ટ ફોર પ્લેનેટરી એક્સપ્લોરેશન (HOPE) ની સ્થાપના કરી છે. તે મંગળ જેવું વાતાવરણ ધરાવતું એક ઉચ્ચ-ઉચ્ચાઈનું સ્થળ છે જે ભવિષ્યના ચંદ્ર અને મંગળ મિશન માટે જીવન-સહાયક પ્રણાલીઓ અને તકનીકોનું પરીક્ષણ કરવા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું છે. આ મિશન વિશે વધુ જાણો
ISROના અધ્યક્ષ ડૉ. વી. નારાયણને 31 જુલાઈના રોજ HOPE સ્ટેશનનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. તેનો ઉપયોગ ભવિષ્યના અવકાશ મિશન માટે સિસ્ટમોનું પરીક્ષણ કરવા માટે કરવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટ ISROના હ્યુમન સ્પેસ ફ્લાઇટ સેન્ટર દ્વારા સંચાલિત છે, જેને ઉદ્યોગ ભાગીદારો અને ટોચની સંશોધન સંસ્થાઓ દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવશે. આ એનાલોગ મિશન એક આંતરરાષ્ટ્રીય મિશનનો ભાગ છે જેનો હેતુ પૃથ્વી અને ગ્રહ પર અન્યત્ર જેવી કઠોર પરિસ્થિતિઓમાં માનવીઓ કેવી રીતે ટકી શકે છે તેનો અભ્યાસ કરવાનો છે.
HOPE મિશનને ભવિષ્ય માટે રિહર્સલ ગણાવતા, ડૉ. નારાયણને કહ્યું કે આ પહેલ ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમમાં ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી વધારવાના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના વિઝન સાથે સુસંગત છે. HOPE મિશનની સાથે, લદ્દાખમાં ઉચ્ચ-ઊંચાઈવાળા પુગા ખીણમાં નવા સંશોધનથી પૃથ્વી પર જીવનની ઉત્પત્તિના સંકેતો મળ્યા છે. ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોએ શોધી કાઢ્યું છે કે ખીણના ભૂ-ઉષ્મીય ઝરણા પૃથ્વીની પ્રારંભિક પરિસ્થિતિઓની નકલ કરી શકે છે અને જીવનની શરૂઆત સાથે સંકળાયેલા કાર્બનિક અણુઓને સાચવી શકે છે.
બીરબલ સાહની ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પેલેઓસાયન્સ (BSIP) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા એક અભ્યાસમાં પ્રદેશના કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ ડિપોઝિટ (ટ્રાવેર્ટાઇન) માં એમિનો એસિડ સંયોજનો, ફેટી એસિડ, ફોર્મામાઇડ અને સલ્ફરના નિશાન મળ્યા છે. મુખ્ય સંશોધક ડૉ. અમૃતપાલ સિંહ ચઢ્ઢાના જણાવ્યા અનુસાર, પુગા ખીણની ઉચ્ચ અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગ અને આત્યંતિક પરિસ્થિતિઓ પ્રારંભિક પૃથ્વી અને સંભવતઃ પ્રાચીન મંગળ જેવી જ છે. ACS અર્થ એન્ડ સ્પેસ કેમિસ્ટ્રીમાં પ્રકાશિત આ અભ્યાસ, હાલમાં ચાલી રહેલા HOPE મિશન સાથે મળીને, ભારતના વધતા અવકાશ અને ખગોળવિજ્ઞાન પ્રયાસો માટે લદ્દાખને એક મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે સ્થાપિત કરી રહ્યો છે.
આ મિશનમાં ઘણી મુખ્ય પ્રવૃત્તિઓ શામેલ હશે, જેમાંથી દરેકનું ISRO વૈજ્ઞાનિકો અને મિશન આયોજકો દ્વારા નજીકથી નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે.
શારીરિક અભ્યાસ: ઓછી ઓક્સિજન અને ઉચ્ચ-ઊંચાઈની પરિસ્થિતિઓમાં ક્રૂની શારીરિક પ્રતિક્રિયા વાસ્તવિક સમયમાં માપવામાં આવશે.
મનોવૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન: મર્યાદિત પરિસ્થિતિઓમાં તણાવ સ્તર, ટીમવર્ક કાર્યક્ષમતા અને નિર્ણય લેવાની ક્ષમતાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવશે.
તકનીકી પરીક્ષણ: સ્પેસસુટથી લઈને બાયોમેડિકલ સાધનો સુધી, મંગળ જેવી પરિસ્થિતિઓમાં અદ્યતન સાધનોનું ક્ષેત્ર પરીક્ષણ કરવામાં આવશે.
કટોકટી કસરતો: સંભવિત કટોકટીઓ માટે પ્રતિભાવ પ્રણાલીઓ અને પ્રોટોકોલ સક્રિય કરવામાં આવશે, જે મંગળ પર વાસ્તવિક જીવનનો અનુભવ પ્રદાન કરશે.
ત્સો કાર ખીણ મંગળ સાથે તેની પર્યાવરણીય સમાનતાને કારણે પસંદ કરવામાં આવી છે. ત્સો કાર માત્ર એક દૂરસ્થ કુદરતી સ્થાન નથી, પરંતુ અહીંનું વાતાવરણ પણ ખૂબ શાંત છે. ઓછા ઓક્સિજન, અત્યંત શુષ્ક હવા અને અણધાર્યા તાપમાન સાથે, લદ્દાખનો આ ઉચ્ચ-ઉચ્ચતાવાળો બેસિન મંગળ ગ્રહની કઠોર પરિસ્થિતિઓને ખૂબ જ મળતો આવે છે. ઉચ્ચ યુવી કિરણોત્સર્ગ, નીચા વાતાવરણીય દબાણ, ભારે ઠંડી અને ખારા પર્માફ્રોસ્ટ જેવી પરિસ્થિતિઓ છે. આ HOPE સ્ટેશનમાં બે કનેક્ટેડ યુનિટ છે. એક ક્રૂ માટે આઠ-મીટર પહોળી રહેવાની જગ્યા છે, જ્યારે બીજું પાંચ-મીટર પહોળું યુટિલિટી મોડ્યુલ છે જે સાધનો અને સપોર્ટ સિસ્ટમ્સ ધરાવે છે. 1 થી 10 ઓગસ્ટ દરમિયાન 10-દિવસનું પરીક્ષણ મિશન હાથ ધરવામાં આવી રહ્યું છે, જ્યાં બે ક્રૂ સભ્યો અંદર રહેશે અને વિવિધ શારીરિક, માનસિક અને કાર્ય-આધારિત પરીક્ષણોમાં ભાગ લેશે.
IIT બોમ્બે, IIT હૈદરાબાદ, IIST ત્રિવેન્દ્રમ, RGCB ત્રિવેન્દ્રમ અને બેંગલુરુ સ્થિત ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એરોસ્પેસ મેડિસિન જેવી સંસ્થાઓના વૈજ્ઞાનિકો ઘણા પ્રયોગોનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે. તેઓ અભ્યાસ કરી રહ્યા છે કે અલગતા શરીર અને મનને કેવી રીતે અસર કરે છે, આરોગ્ય દેખરેખ સાધનોનું પરીક્ષણ કરી રહ્યા છે, અને ગ્રહોની સપાટી પર કામ કરવા અને સૂક્ષ્મજીવો એકત્રિત કરવાની રીતો સાથે પ્રયોગ કરી રહ્યા છે. આ પરિણામો ભવિષ્યના અવકાશ મિશન માટે સલામતી યોજનાઓ, સાધનો અને સિસ્ટમોને આકાર આપવામાં મદદ કરશે.

(4:13 PM IST)