આધુનિક ટેકનોલોજીના કેન્દ્રમાં રહેલા સેમિકન્ડક્ટર (ચિપ્સ)ની વૈશ્વિક માંગ આસમાને પહોંચી છે. પરંતુ, આ ઉદ્યોગ અમુક ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં જ કેન્દ્રિત હોવાથી સપ્લાય ચેઈન ઘણી નાજુક બની રહે છે. આ પરિસ્થિતિમાં, મેન્યુફેક્ચરિંગનું વૈશ્વિક સ્તરે વિસ્તરણ કરવું ખૂબ જ જરૂરી છે, અને ભારત આ દિશામાં એક મુખ્ય ખેલાડી તરીકે ઉભરી રહ્યું છે.
 
સેમિકન્ડક્ટર માર્કેટમાં ભારતનું મોટું યોગદાન
'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પહેલ હેઠળ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સિસ્ટમ ડિઝાઇન અને મેન્યુફેક્ચરિંગ (ESDM) એક મુખ્ય ક્ષેત્ર તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. ઈન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન અને સેમીકોન ઇન્ડિયા કાર્યક્રમ જેવી પહેલોએ ઉદ્યોગને સહાય કરવા માટે એક મજબૂત ઇકોસિસ્ટમ બનાવવામાં મદદ કરી છે. અપેક્ષા છે કે 2030 સુધીમાં વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર માર્કેટ 1 ટ્રિલિયન અમેરિકી ડોલર સુધી પહોંચશે, જેમાં ભારતનો બજાર એક મોટો હિસ્સો હશે.
 
અદ્યતન ડિઝાઇન સુવિધાઓ અને સ્ટાર્ટઅપ્સને પ્રોત્સાહન
વર્ષ 2025માં, કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે નોઈડા અને બેંગલુરુમાં બે અત્યાધુનિક સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન સુવિધાઓનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ કેન્દ્રો ભારતમાં 3-નેનોમીટર ચિપ ડિઝાઇન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરનારા પ્રથમ કેન્દ્રો છે, જે દેશની સેમિકન્ડક્ટર ક્ષમતા માટે એક મોટું સીમાચિહ્ન સાબિત થશે.

આ ઉપરાંત, મંત્રાલયની ડિઝાઇન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (DLI) યોજના અને ચિપ્સ ટુ સ્ટાર્ટઅપ (C2S) કાર્યક્રમ હેઠળ ઘણા સ્ટાર્ટઅપ્સને સહાય મળી રહી છે. આ યોજના હેઠળ, 'નેત્રસેમી' નામની એક સ્ટાર્ટઅપ કંપનીને સ્માર્ટ વિઝન, સીસીટીવી કેમેરા અને IoT જેવી એપ્લિકેશન્સ માટે ચિપ્સ બનાવવા માટે સરકારની સહાયતાથી ₹107 કરોડનું વેન્ચર કેપિટલ (VC) રોકાણ મળ્યું છે. આ સફળતા અન્ય ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સને પણ પ્રોત્સાહિત કરશે.
 
ભવિષ્યમાં ટોપ 5 સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદક દેશોમાં ભારત
મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, 2022માં DLI યોજના શરૂ થયા પછી, સરકારે 22 કંપનીઓની ચિપ ડિઝાઇન પ્રોજેક્ટ્સ માટે ₹234 કરોડની સહાય આપવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે, જેનો કુલ પ્રોજેક્ટ ખર્ચ ₹690 કરોડ હતો. આ સ્ટાર્ટઅપ્સે સાથે મળીને વેન્ચર કેપિટલ રોકાણકારો પાસેથી ₹380 કરોડથી વધુનું ભંડોળ પણ એકત્ર કર્યું છે.

તાજેતરમાં, IIT-હૈદરાબાદના દીક્ષાંત સમારોહમાં કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે ભારત જે રીતે સેમિકન્ડક્ટર બનાવવા માટે જરૂરી મૂડીગત ઉપકરણો અને સામગ્રીનું ઉત્પાદન કરી રહ્યું છે, તેનાથી આવનારા વર્ષોમાં ભારત સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન કરનારા ટોચના 5 દેશોમાં સામેલ થઈ જશે. ઈન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન (ISM) જેવા કાર્યક્રમોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એક મજબૂત સેમિકન્ડક્ટર અને ડિસ્પ્લે ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કરીને ભારતને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ડિઝાઈન માટેનું વૈશ્વિક હબ બનાવવાનો છે.