<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Saturday, 16th August 2025

ભારતીય ચૂંટણી પંચ પાસે SIR કરવાની સત્તા છે, પરંતુ પ્રક્રિયા મતદાર-મૈત્રીપૂર્ણ અને ન્યાયી હોવી જોઈએ: સુપ્રીમ કોર્ટ

કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે તેના અમલીકરણની રીત 'વાજબી' હોવી જોઈએ અને નાગરિકો અને મતદારોને ચોક્કસ અંશે સહજ હોવી જોઈએ

બિહાર સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) ને પડકારતી અરજીઓની સુનાવણી કરતા, સુપ્રીમ કોર્ટે ગુરુવારે મૌખિક રીતે પ્રથમ દૃષ્ટિએ મત વ્યક્ત કર્યો કે ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) પાસે મતદાર યાદી (SIR) ની ચકાસણી કરવાની સત્તા છે.  
 કોર્ટે કહ્યું કે SIR કરવાની EC ની સત્તાઓ લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમની કલમ 21(3) માં નિહિત છે. તેથી, તે EC ને પ્રક્રિયા હાથ ધરવાથી રોકવા માંગતી ન હતી

જોકે, કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે તેના અમલીકરણની રીત 'વાજબી' હોવી જોઈએ અને નાગરિકો અને મતદારોને ચોક્કસ અંશે આરામ આપવો જોઈએ.

 

સુનાવણી દરમિયાન ચૂંટણી પંચના વકીલ, વરિષ્ઠ વકીલ રાકેશ દ્વિવેદીને ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીએ કહ્યું: અમે તમારી સાથે છીએ કે ચૂંટણી પંચ પાસે તેના અધિકારીઓ દ્વારા પૂરતી સત્તાઓ છે. કલમ 22 ને અમલમાં મૂકવા માટેના સઘન સુધારા દરમિયાન પણ... તમે (EC) કલમ 22 ને કલમ 21(3) સાથે ભેળવી રહ્યા છો... તમે દરેક મતદારની ઓળખની પ્રારંભિક તપાસ તરીકે સઘન સર્વેક્ષણની શક્તિનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છો... એટલે કે, અમારી સમજણ અને પ્રથમ દ્રષ્ટિએ આ શક્તિઓ શોધી શકાય તેવી છે, તેથી અમે તેમાં દખલ કરવા માંગતા નથી... જો કે, તમે જે રીતે તે કરી રહ્યા છો તે વાજબી હોવી જોઈએ, મતદારો અને નાગરિકોને ચોક્કસ અંશે આરામ આપવો જોઈએ... મતદાર અને નાગરિક પર ખરેખર પાત્ર બનવા માટે કોઈ દબાણ ન હોવું જોઈએ."

   પ્રમુખ ન્યાયાધીશ ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્તે કહ્યું, "આ કાર્યવાહીથી નાગરિક/વ્યક્તિના અધિકારથી વંચિત રહેવા જેવા ચોક્કસ નાગરિક પરિણામો આવી શકે છે, તેથી ન્યાયી પ્રક્રિયા જરૂરી છે."

 

   ન્યાયાધીશ કાંત અને બાગચીની ડિવિઝન બેન્ચે આ મામલાની સુનાવણી કરી અને ચૂંટણી પંચને બિહારના જિલ્લા ચૂંટણી અધિકારીઓની વેબસાઇટ પર લગભગ 65 લાખ મતદારોની જિલ્લાવાર યાદી પ્રકાશિત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો, જેમને SIR પછી પ્રકાશિત ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યા હતા. બેન્ચે એમ પણ કહ્યું કે મૃત્યુ, સ્થળાંતર, બેવડી નોંધણી વગેરે જેવા નામો કાઢી નાખવાના કારણો સ્પષ્ટ કરવા જોઈએ અને પ્રકાશિત થનારી યાદીઓ EPIC નંબર દ્વારા શોધી શકાય તેવી હોવી જોઈએ.

લંચ સત્રમાં, બેન્ચે વરિષ્ઠ વકીલ રાકેશ દ્વિવેદી દ્વારા રજૂ કરાયેલ ચૂંટણી પંચની દલીલો સાંભળી અને તેના પ્રશ્નોના જવાબો મેળવ્યા પછી, સૂચન કર્યું કે ચૂંટણી પંચે ડ્રાફ્ટ યાદીમાં સમાવિષ્ટ ન કરવાના કારણો સાથે 65 લાખ બાકી રહેલા મતદારોના નામોની યાદી જાહેરમાં ઉપલબ્ધ કરાવવી જોઈએ. બેન્ચે પૂછ્યું કે જ્યારે આ ડેટા ભૌતિક રીતે ઉપલબ્ધ છે, ત્યારે તેને વ્યાપક ઍક્સેસ માટે ઇન્ટરનેટ પર કેમ અપલોડ કરી શકાતો નથી.

આ સંદર્ભમાં, બેન્ચે ઠરાવ્યું હતું કે મતદાર/નાગરિકને માન્યતા પ્રાપ્ત રાજકીય પક્ષોના બૂથ-સ્તરના એજન્ટો (જેમની સાથે સંબંધિત યાદીઓ શેર કરવામાં આવી હોવાનું કહેવાય છે) પર આધાર રાખવો જોઈએ નહીં કે તેનું નામ ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં છે કે નહીં

(3:54 PM IST)