નવી દિલ્હી: એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં, દિલ્હી હાઈકોર્ટે કહ્યું છે કે વિધવા પુત્રવધૂ તેના મૃત સસરાની પૈતૃક મિલકત (સહ-અર્જિત મિલકત)માંથી ભરણપોષણ મેળવવા માટે હકદાર છે. આ નિર્ણય બુધવારે ન્યાયાધીશ અનિલ છત્રપાલ અને ન્યાયાધીશ હરીશ વૈદ્યનાથન શંકરની બેન્ચે આપ્યો હતો. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે સસરાની વ્યક્તિગત અથવા સ્વ-અર્જિત મિલકતમાંથી ભરણપોષણ લઈ શકાતું નથી, પરંતુ આ અધિકાર ફક્ત પૈતૃક મિલકત પૂરતો મર્યાદિત છે.

હાઈકોર્ટે હિન્દુ દત્તક અને ભરણપોષણ અધિનિયમ (HAMA) ની કલમ 19(1) નો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું કે આ કાયદો વિધવા પુત્રવધૂને તેના સસરા પાસેથી ભરણપોષણ લેવાનો કાનૂની અધિકાર આપે છે. આ અધિકાર ત્યારે લાગુ પડે છે જ્યારે પુત્રવધૂ તેના પતિની મિલકત અથવા તેના બાળકોમાંથી ભરણપોષણ મેળવવામાં અસમર્થ હોય. જોકે, કલમ 19(2) હેઠળ, સસરાની જવાબદારી ફક્ત પૂર્વજોની મિલકત સુધી મર્યાદિત છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો સસરા પાસે પૂર્વજોની મિલકત ન હોય અને ફક્ત સ્વ-અર્જિત મિલકત અથવા અન્ય સંપત્તિ હોય, તો વિધવા પુત્રવધૂનો કોઈ કાનૂની દાવો નથી.

આ નિર્ણય એક વિધવા પુત્રવધૂની અરજી પર આવ્યો છે, જેણે તેના મૃત સસરાની મિલકતમાંથી ભરણપોષણ માંગ્યું હતું. મહિલાના પતિનું માર્ચ 2023 માં અવસાન થયું હતું, જ્યારે તેના સસરાનું ડિસેમ્બર 2021 માં અવસાન થયું હતું. નીચલી કોર્ટે મહિલાની ભરણપોષણ અરજી ફગાવી દીધી હતી, જેની સામે તેણીએ હાઇકોર્ટમાં અપીલ કરી હતી. હાઇકોર્ટે નીચલી કોર્ટના નિર્ણયને ઉલટાવી દીધો અને વિધવા પુત્રવધૂની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો.

હાઇકોર્ટે કહ્યું કે હિન્દુ દત્તક અને ભરણપોષણ કાયદો એક સામાજિક કલ્યાણ કાયદો છે, જેનો હેતુ હિન્દુ સમાજની પરંપરાઓને ન્યાય, સમાનતા અને પરિવારના રક્ષણના સિદ્ધાંતો સાથે જોડવાનો છે. કોર્ટે ભાર મૂક્યો કે આવા કાયદાઓનું અર્થઘટન કરતી વખતે વ્યવહારુ અને સર્વાંગી અભિગમ અપનાવવો જોઈએ, જે પ્રાચીન ધારાસભ્યોના ઉદ્દેશ્યો અને સિદ્ધાંતો સાથે સુસંગત હોય. હિન્દુ દત્તક અને ભરણપોષણ કાયદાની કલમ 21 (vii) હેઠળ, વિધવા પુત્રવધૂને તેના સસરાની મિલકતમાંથી ભરણપોષણ મેળવવાનો અધિકાર છે, જો તે તેના પતિની મિલકત અથવા તેના બાળકોમાંથી ભરણપોષણ મેળવવામાં અસમર્થ હોય. કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ અધિકાર ફક્ત પૈતૃક મિલકત પર લાગુ પડે છે, સસરાની વ્યક્તિગત મિલકત પર નહીં.

આ નિર્ણય વિધવા પુત્રવધૂઓ માટે એક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થઈ શકે છે જેઓ તેમના પતિના મૃત્યુ પછી આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરે છે. આ નિર્ણય ફક્ત તેમના અધિકારોને મજબૂત બનાવતો નથી, પરંતુ સામાજિક ન્યાય અને પરિવારના રક્ષણના મૂલ્યોને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે. આ નિર્ણય તે પરિવારોને સ્પષ્ટ સંદેશ પણ આપે છે કે પૈતૃક મિલકતમાં વિધવા પુત્રવધૂનો અધિકાર કાયદેસર રીતે ગેરંટીકૃત છે. આ સમાજમાં વિધવાઓની સ્થિતિ સુધારવા માટે એક ઉદાહરણ બની શકે છે.