નવી જિંદગી: રશિયન તેલના વિવાદ વચ્ચે, જ્યારે અમેરિકા ભારતને રશિયાથી તેલ ખરીદી માટે ભારે હેરાન પરેશાન કરી રહેલ છે અને ૫૦ ટકા સુધીના ટેરિફ લગાવી દીધા છે, ત્યારે ભારતે જુલાઈ ૨૦૨૫માં યુક્રેનને ડીઝલનો મુખ્ય વેપારકર્તા બનીને ૧૫.૫ ટકા ડીજલ પૂરું પાડેલ. આ વેપાર યુદ્ધકાલીન યુક્રેનની અર્થવ્યવસ્થાને ટેકો આપી રહ્યો છે, ભારતની રિફાઇનરીઓ રશિયન કુદરતી તેલની પ્રક્રિયા કરીને આ ડીઝલ બનાવે છે. આ વર્ષના પ્રથમ સાત મહિનામાં ભારતનો હિસ્સો ૧૦.૨ ટકા થયો, જે ગયા વર્ષના ૧.૯ ટકાથી પાંચ ગણો વધારો છે. યુક્રેનના વિશ્લેષણકારો અનુસાર, આ વેપાર રોમાનિયા અને તુર્કી દ્વારા ડેન્યુબ નદી અને ઓપેટ ટર્મિનલ દ્વારા થાય છે. રશિયન તેલ વિવાદના કેન્દ્રમાં ભારત અને યુક્રેન વચ્ચેનો ડીઝલ વેપાર નવી ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. જુલાઈ ૨૦૨૫માં ભારતે યુક્રેનને તેની કુલ ડીઝલ આયાતના ૧૫.૫ ટકા પૂરા પાડ્યા, જે અન્ય કોઈ પણ દેશ કરતાં વધુ છે. યુક્રેનના તેલ વિશ્લેષણ સંસ્થા નાફ્ટોરિનોકના અહેવાલ અનુસાર, આ માસિક આયાતમાં ભારતે સરેરાશ પ્રતિદિન ૨,૭૦૦ ટન ડીઝલ પહોંચાડ્યું છે, આ વેપાર યુક્રેનના યુદ્ધકાલીન અર્થતંત્રને ટેકો આપે છે, ત્યારે અમેરિકા ભારતને રશિયન તેલ ખરીદી માટે ૫૦ ટકા સુધીના ટેરિફથી સજા આપી રહ્યો છે. આ વેપારની વિગતો જાણવા જેવી છે. જુલાઈમાં યુક્રેનની ડીઝલ આયાતમાં ભારત પછી સ્લોવાકિયા (૧૫ ટકા), ગ્રીસ (૧૩.૫ ટકા), તુર્કી (૧૨.૪ ટકા) અને લિથુઆનિયા (૧૧.૪ ટકા) મુખ્ય નિકાસકાર રહ્યા. બાકીના ૩૨.૨ ટકા અન્ય દેશોમાંથી આવ્યા. આ વેપારની પાછળ રશિયન તેલનું મહત્વ છે. ભારત રશિયાથી વિશાળ જથ્થામાં કુદરતી તેલ ખરીદે છે, જે તેની રિફાઇનરીઓમાં પ્રક્રિયા કરીને ડીઝલ બનાવે છે. આ વર્ષના પ્રથમ સાત મહિનામાં ભારતે રશિયાથી ૧.૭૩ મિલિયન બેરલ પ્રતિદિન કુદરતી તેલ આયાત કર્યું, જે તેની કુલ આયાતના ત્રીજા ભાગથી વધુ છે. આ ખરીદી ૨૦૨૨ના રશિયન આક્રમણ પછી વધી, જ્યારે પશ્ચિમી દેશોએ રશિયન તેલને બેન કર્યું. ભારતે આ તકનો લાભ લીધો અને સસ્તું તેલ મેળવ્યું, જે તેની અર્થવ્યવસ્થાને લાભ આપ્યો. જોકે, આ કારણે અમેરિકા સાથે તણાવ વધ્યો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ૨૫ ટકા વધારાના ટેરિફ લગાવીને કહ્યું કે ભારત રશિયન યુદ્ધ મશીનને ભંડોળ આપી રહ્યો છે. વ્હાઇટ હાઉસના વેપાર સલાહકાર પીટર નાવારોએ તો આને 'મોદીનું યુદ્ધ' કહીને ભારતને દોષી ઠેરવ્યો. રશિયન તેલ વિવાદની વિગતો જણાવવી જરૂરી છે. ૨૦૨૨ના આક્રમણ પછી ભારતની રશિયન કુદરતી તેલ આયાત શૂન્યથી વધીને ૪૦ ટકા થઈ ગઈ. આ વર્ષે જૂનમાં તે ૨.૦૮ મિલિયન બેરલ પ્રતિદિન પહોંચી. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને નાયારા એનર્જી જેવા ખાનગી રિફાઇનરીઓ મુખ્ય ખરીદદારો છે, અને રશિયન રોસનેફ્ટ સાથે કરાર કરેલા છે. આ વેપારથી ભારતે ૨૦૨૨થી ૨૦૨૪ સુધી ૩૩ અબજ ડોલરની બચત કરી, પરંતુ અમેરિકી ટેરિફથી આ લાભ નાશ પામી શકે છે. અમેરિકી ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટે કહ્યું કે ભારત 'લાભ કરી રહ્યો છે' અને આ 'અનુકૂળ નથી'. જોકે, ચીન રશિયા પાસેથી જે વધુ તેલ ખરીદે છે તેને અમેરિકા કોઈ સજા આપતો નથી, જે ભારતને અન્યાયકર્તા છે. યુક્રેનની રાજદૂત ઓલેક્સાન્ડર પોલિશ્ચુકે કહ્યું કે ભારત પર કોઈ દબાણ નથી અને તે તેના રાષ્ટ્રીય હિતોનું રક્ષણ કરે. તેઓએ કહ્યું કે આ વિષયો દ્વિપક્ષીય ચર્ચાથી ઉકેલાય. ભારત સરકારે પણ કહ્યું કે તેલ ખરીદી વૈશ્વિક બજારની જરૂરિયાત પ્રમાણે છે અને અમેરિકા પાસે ડબલ સ્ટાન્ડર્ડ છે, કારણ કે તેઓ પણ રશિયન યુરેનિયમ અને ખાતર ખરીદે છે. વિશ્લેષકો કહે છે કે આ વેપાર વૈશ્વિક ઊર્જા વહેંચણીની જટિલતા દર્શાવે છે અને અમેરિકી સંકોચોની મર્યાદા સ્પષ્ટ કરે છે. જો ભારત રશિયન તેલ બંધ કરે તો વૈશ્વિક તેલ કિંમતો ૧૦૦ ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે, જે ભારતીય વપરાશકર્તાઓને અસર કરશે. આ વિવાદમાં ભારતની વિદેશ નીતિ પણ ચર્ચામાં છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદીએ રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમિર પુતિન સાથે મુલાકાત કરી અને સંબંધોને મજબૂત ગણાવ્યા, જ્યારે યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમિર ઝેલેન્સ્કી સાથે પણ વાતચીત કરી. ભારતે યુદ્ધ વિરુદ્ધ વાત કરી પરંતુ રશિયાને દોષી નથી ઠેરવ્યો. વિશ્લેષકો અનુસાર, આ વેપાર ભારતને ઊર્જા સુરક્ષા આપે છે અને વૈશ્વિક બજારને સ્થિર રાખે છે, પરંતુ અમેરિકા સાથેના વેપાર તણાવને વધારે છે. આગામી મહિનાઓમાં સપ્ટેમ્બરમાં ભારતની રશિયન તેલ આયાત વધવાની શક્યતા છે, જે વિવાદને વધુ તીવ્ર કરશે.