નવી દિલ્હી : રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ના વડા મોહન ભાગવતએ તાજેતરમાં ભારતીય પરિવારોને ઓછામાં ઓછા ત્રણ બાળકો પેદા કરવાનો આગ્રહ કર્યો છે. આ પાછળનું કારણ જાપાન જેવી "ધીમી લુપ્તતા"થી ભારતને બચાવવાનું છે. ભાગવત અને અન્ય વૈશ્વિક નેતાઓએ જાપાનની વસ્તી વિષયક કટોકટીને એક ભયજનક ઉદાહરણ તરીકે રજૂ કરી છે, જ્યાં ગયા વર્ષે વસ્તીમાં લગભગ ૧૦ લાખનો ઘટાડો થયો છે.
 
જાપાનનું વસ્તી સંકટ અને તેનું કારણ
જાપાન, જે એક સમયે ટેક્નોલોજી અને આર્થિક શક્તિનું પ્રતીક હતું, તે હવે ગંભીર વસ્તી વિષયક કટોકટીનો સામનો કરી રહ્યું છે.

• ઘટતી વસ્તી: છેલ્લા બે વર્ષમાં જાપાને લગભગ ૧૦ લાખ લોકો ગુમાવ્યા છે.

• ઘટતો પ્રજનન દર: જાપાનમાં પ્રતિ મહિલા બાળકોની સરેરાશ સંખ્યા માત્ર ૧.૨૦ છે, જે વસ્તીને સ્થિર રાખવા માટે જરૂરી ૨.૧ના રિપ્લેસમેન્ટ દર કરતાં ઘણી ઓછી છે.

• વધતી ઉંમર: જાપાનની લગભગ ૩૦% વસ્તી ૬૫ વર્ષથી ઉપરની છે, જેના કારણે કાર્યબળની તીવ્ર અછત અને સામાજિક સુરક્ષા પ્રણાલી પર દબાણ વધી રહ્યું છે.
 
જાપાનની સમસ્યા: સાંસ્કૃતિક અને આર્થિક અવરોધો
આ કટોકટીનું મુખ્ય કારણ મહિલાઓ માટે આર્થિક અને સામાજિક પડકારો છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી, મહિલાઓને શિક્ષણ અને કારકિર્દીની તકો મળી, પરંતુ કાર્યસ્થળોએ અનુકૂલન સાધ્યું નહીં. લાંબા કામના કલાકો અને બાળ સંભાળની જવાબદારીઓનું અસમાન વિતરણ માતા બનવાને મુશ્કેલ બનાવે છે. યુવાનો માટે, વધતી જતી કિંમતો, આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને અસુરક્ષિત નોકરીઓ પણ કુટુંબ શરૂ કરવાના માર્ગમાં અવરોધ બની રહી છે.
 
ભારત માટે ચેતવણી
મોહન ભાગવતની ચિંતા એ ભયને પ્રતિબિંબિત કરે છે કે ભારત તેનો વસ્તી વિષયક લાભ ગુમાવી શકે છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે ૨.૧ના પ્રજનન દરવાળા સમુદાયો ધીમે ધીમે લુપ્ત થઈ શકે છે, અને ૩ થી વધુનો જન્મદર જાળવી રાખવો જોઈએ.

આંધ્ર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી એન. ચંદ્રબાબુ નાયડુ અને ટેસ્લાના સીઈઓ એલોન મસ્ક જેવા વૈશ્વિક નેતાઓ પણ ઘટતા જન્મદરને "અસ્તિત્વનો ખતરો" ગણાવી ચુક્યા છે.

જાપાનમાંથી મળતો પાઠ સ્પષ્ટ છે: વસ્તી કટોકટી અચાનક આવતી નથી, પરંતુ દાયકાઓના સામાજિક, આર્થિક અને સાંસ્કૃતિક પરિબળોના પરિણામે ધીમે ધીમે વિકસે છે. એકવાર આ વલણ શરૂ થઈ જાય, પછી તેને ઉલટાવવું લગભગ અશક્ય છે. ભાગવતની સલાહ આ ભવિષ્યના જોખમ સામે ભારતને ચેતવે છે.