નવી દિલ્‍હીઃ સપ્ટેમ્બર મહિનમાં એક દુર્લભ ખગોળીય દૃશ્ય જોવા મળશે. 7-8 સપ્ટેમ્બરની રાત્રે, ચંદ્ર 82 મિનિટ માટે લોહીના રંગ જેવો લાલ દેખાશે. તેને 'બ્લડ મૂન' કહેવામાં આવે છે. આ વર્ષનું છેલ્લું પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ હશે. આ દૃશ્ય ભારત સહિત એશિયા, યુરોપ, આફ્રિકા અને ઓસ્ટ્રેલિયાના મોટા ભાગના સ્થળોએ જોવા મળશે.
પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ દરમિયાન, જ્યારે પૃથ્વી સૂર્ય અને ચંદ્રની વચ્ચે આવે છે. ત્યારે સૂર્યપ્રકાશ ચંદ્ર પર સીધો પહોંચતો નથી. પરંતુ પૃથ્વીનું વાતાવરણ મળે છે અને આ પ્રકાશને ફિલ્ટર કરે છે અને તેને ચંદ્ર પર મોકલે છે. ટૂંકા-તરંગ વાદળી અને વાયોલેટ પ્રકાશ વાતાવરણમાં વિખેરાય છે. જ્યારે લાંબા-તરંગ લાલ અને નારંગી પ્રકાશ ચંદ્ર પર પહોંચે છે. આ જ કારણ છે કે ચંદ્ર લાલ દેખાય છે. આને રેલે સ્કેટરિંગ કહેવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત પણ લાલ દેખાય છે. નાસાના મતે, ચંદ્ર કેટલો ઘેરો લાલ દેખાશે તે સમયે પૃથ્વીના વાતાવરણ પર આધાર રાખે છે. જો ધૂળ, ધુમ્મસ અથવા જ્વાળામુખીની રાખ વધુ હોય, તો લાલ રંગ વધુ ઊંડો થઈ શકે છે.
આ ગ્રહણ ભારતમાં 7 સપ્ટેમ્બરની રાત્રે શરૂ થશે અને 8 સપ્ટેમ્બરની સવાર સુધી ચાલુ રહેશે. તેની શરૂઆત 7 સપ્ટેમ્બરના રોજ રાત્રે 8:58 કલાકે થશે. બ્લડ મૂન રાત્રે 11થી 12:22 વાગ્યા સુધી વધુ ઘેરો લાલ જોવા મળશે. તેની સમાપ્તિનો સમય 8 સપ્ટેમ્બરના રોજ વહેલી સવારે 1:25 કલાકનો રહેશે. એટલે કે, આ દૃશ્ય પાંચ કલાકથી વધુ સમય માટે રહેશે. આમાંથી, ચંદ્ર 82 મિનિટ સુધી સંપૂર્ણપણે લાલ દેખાશે.
ગ્રહણ સમગ્ર ભારતમાં દેખાશે. પરંતુ ખુલ્લા આકાશ અને સ્વચ્છ હવામાનવાળા શહેરોમાં આ દૃશ્ય સૌથી અદભુત હશે. દિલ્હી, મુંબઈ, કોલકાતા, લખનઉ, પુણે, હૈદરાબાદ અને ચંદીગઢમાં જોવા મળશે.
નરી આંખે ચંદ્રગ્રહણ જોવું સંપૂર્ણપણે સલામત છે. દુર્બીન અથવા ટેલિસ્કોપ દ્વારા જોવામાં આવે ત્યારે ચંદ્રની સપાટી, ખાડા અને લાલાશ વધુ સ્પષ્ટ રીતે દેખાશે. ફોટોગ્રાફી માટે ટ્રાઇપોડ અને લાંબા એક્સપોઝરનો ઉપયોગ કરો. સ્પષ્ટ હવામાન સુનિશ્ચિત કરવા માટે સ્થાનિક હવામાન અહેવાલ અગાઉથી તપાસો.
આ બ્લડ મૂન ખાસ છે. કારણ કે તે લાંબા ગાળાનો હશે અને ખૂબ મોટા વિસ્તારમાં દેખાશે. તે જ સમયે લાખો લોકો આ દ્રશ્યનો ભાગ હશે. ઇતિહાસમાં, ઘણી સંસ્કૃતિઓએ બ્લડ મૂનને શુભ કે અશુભ સંકેત માન્યો છે. ક્યાંક તેને પરિવર્તનનું પ્રતીક માનવામાં આવતું હતું તો ક્યાંક ભયનું પ્રતીક. આજે તેને વિજ્ઞાન અને સુંદરતાના દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે છે. વૈજ્ઞાનિકો આ સમય દરમિયાન ચંદ્રની લાલાશનો પણ અભ્યાસ કરે છે. આ દર્શાવે છે કે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ધૂળ, પ્રદૂષણ અથવા જ્વાળામુખીની રાખ કેટલી છે.