નવી દિલ્હી ૨ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૫: એક સમય હતો જ્યારે કમ્પ્યુટર મોટા ટેલિફોન એક્સચેન્જ જેવા દેખાતા હતા, પરંતુ આજે નખ કરતાં પણ નાની ચિપમાં અબજો ટ્રાન્ઝિસ્ટર સમાયેલા છે. આ નાનકડી ચિપ જ આપણા સ્માર્ટફોન, કાર, ટ્રેન, અને આધુનિક તબીબી ઉપકરણોથી લઈને સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ સુધી દરેક વસ્તુનો પાયો છે. આ છે સેમિકન્ડક્ટરનો જાદુ, અને ભારતે આ ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિ લાવવાનું બીડું ઝડપ્યું છે. કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવએ ભારતની આ મહત્વાકાંક્ષા પર પ્રકાશ પાડતા જણાવ્યું કે આ ક્ષેત્રમાં ભારતના પ્રયાસો હવે વૈશ્વિક સ્તરે ધ્યાન આકર્ષિત કરી રહ્યા છે.

કોવિડ મહામારીએ સેમિકન્ડક્ટરનું વૈશ્વિક મહત્ત્વ સ્પષ્ટ કરી દીધું. જ્યારે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ ગઈ, ત્યારે કરોડોનું નુકસાન થયું અને ઘણા ઉદ્યોગો ઠપ્પ થઈ ગયા. આજે, સેમિકન્ડક્ટરનું ઉત્પાદન માત્ર અમુક જ દેશોમાં થાય છે, જેના કારણે વૈશ્વિક રાજકારણમાં પણ તેની ભૂમિકા મહત્ત્વની બની ગઈ છે. આવી સ્થિતિમાં, ભારતે આત્મનિર્ભર બનવા માટે મક્કમ નિર્ધાર કર્યો છે.
 
ભારતનું સેમિકન્ડક્ટર મિશન: પ્રગતિ અને સિદ્ધિઓ
વૈષ્ણવે જણાવ્યું કે, એક દાયકા પહેલાં એવું કહેવામાં આવતું હતું કે ભારત સેમિકન્ડક્ટરની રેસમાં પાછળ રહી ગયું છે, પરંતુ હવે આ વાત સાચી નથી. ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન હેઠળ ૧૦ ચિપ પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ વર્ષે પહેલી 'મેડ ઇન ઇન્ડિયા' ચિપ બજારમાં આવશે. ગુજરાતના સાણંદમાં એક યુનિટમાં પાયલોટ પ્રોડક્શન લાઇન શરૂ થઈ ચૂકી છે અને આગામી એક વર્ષમાં વધુ ચાર યુનિટ પણ ઉત્પાદન શરૂ કરે તેવી અપેક્ષા છે.
 
વૈશ્વિક રોકાણ અને માનવશક્તિ
ભારતની આ પ્રગતિથી વૈશ્વિક કંપનીઓ પણ આકર્ષાઈ રહી છે. એપ્લાઇડ મટિરિયલ્સ, લેમ રિસર્ચ, મર્ક અને લિન્ડે જેવી મોટી કંપનીઓ ભારતમાં ફેક્ટરીઓ અને સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત કરવા માટે રોકાણ કરી રહી છે. ભારતની સૌથી મોટી તાકાત તેની માનવશક્તિ છે. આજે, વિશ્વના કુલ સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન કાર્યબળના ૨૦% થી વધુ ભારતમાં છે. આગામી દાયકામાં જ્યારે વિશ્વમાં એક મિલિયનથી વધુ વ્યાવસાયિકોની અછત થશે, ત્યારે ભારત આ અંતર ભરવા માટે તૈયાર છે. લેમ રિસર્ચ જેવી કંપની ભારતમાં ૬૦,૦૦૦ એન્જિનિયરોને તાલીમ આપશે.
 
સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઇનોવેશનનો દબદબો
સરકારની ડિઝાઇન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (DLI) યોજના હેઠળ ઘણા સ્ટાર્ટઅપ્સ વિકાસ કરી રહ્યા છે. IIT, મદ્રાસમાં વિકસિત સ્વદેશી 'શક્તિ પ્રોસેસર' પર આધારિત ચિપ્સ બનાવવામાં આવી રહી છે, અને તાજેતરમાં એક સ્ટાર્ટઅપને રૂ. ૧૦૭ કરોડનું રેકોર્ડ ફંડિંગ મળ્યું છે. આ બધું દર્શાવે છે કે ભારત માત્ર સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન જ નહીં, પરંતુ ઇનોવેશનનું કેન્દ્ર પણ બની રહ્યું છે.

આપણી સેમિકન્ડક્ટર ફેક્ટરીઓમાંથી નીકળતી ચિપ્સનો ઉપયોગ માત્ર ભારતમાં જ નહીં, પરંતુ વિશ્વના ટેલિકોમ, ઓટોમોબાઇલ અને કન્ઝ્યુમર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રોમાં પણ થશે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના 'ઉત્પાદન રાષ્ટ્ર'ના વિઝન હેઠળ, ભારત હવે માત્ર વપરાશકાર નહીં, પરંતુ ઉત્પાદન શક્તિ બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. સમગ્ર વિશ્વની નજર હવે ભારતની આ યાત્રા પર છે.