અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ (SC/ST) અત્યાચાર નિવારણ અધિનિયમ હેઠળના કેસોમાં આગોતરા જામીન અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે અવલોકન કર્યું છે કે આ કાયદા હેઠળ આગોતરા જામીન ફક્ત ત્યારે જ આપી શકાય છે, જો પ્રથમ દ્રષ્ટિએ (prima facie) એવું સાબિત થાય કે કાયદા હેઠળ કોઈ ગુનો બન્યો નથી.

ચુકાદાની મુખ્ય વિગતો:

• બેન્ચ: ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈ, ન્યાયાધીશ કે. વિનોદ ચંદ્રન અને ન્યાયાધીશ એન.વી. અંજારિયાની બેન્ચે આ ચુકાદો આપ્યો.

• કેસ: કોર્ટે બોમ્બે હાઈકોર્ટના તે આદેશને રદ કર્યો, જેમાં એક આરોપીને આગોતરા જામીન આપવામાં આવ્યા હતા, જેમણે એક વ્યક્તિને જાહેરમાં તેની જાતિના નામનો ઉલ્લેખ કરીને અપમાનિત કર્યા હતા.

• કોર્ટનું અવલોકન: ચુકાદામાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે આરોપીએ ફરિયાદીને લોખંડના સળિયાથી માર માર્યો હતો અને અપમાનજનક શબ્દોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ ગુનો SC/ST કાયદાની કલમ ૩ હેઠળ સ્પષ્ટપણે સાબિત થાય છે.

'પ્રથમ દ્રષ્ટિએ' એટલે શું?
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે 'પ્રથમ દ્રષ્ટિએ' ગુનો સાબિત ન થયો હોય તેવો નિષ્કર્ષ કાઢતી વખતે, કોર્ટને પુરાવાઓની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવાની અથવા 'મીની-ટ્રાયલ' ચલાવવાની જરૂર નથી. કોર્ટે માત્ર FIR અથવા નિવેદનોના આધારે પ્રથમ નજરે જ નક્કી કરવાનું રહેશે કે શું ગુનો બન્યો છે કે નહીં.

આ ચુકાદો SC/ST કાયદાને વધુ મજબૂત બનાવે છે અને સમાજમાં જાતિ આધારિત ભેદભાવ અને અત્યાચાર અટકાવવામાં મદદ કરશે. તે સ્પષ્ટ કરે છે કે જો કોઈ કેસમાં પ્રથમ નજરે જ જાતિગત અત્યાચારનો ગુનો બનતો હોય, તો આરોપીને સરળતાથી આગોતરા જામીન મળી શકશે નહીં.