નવી દિલ્હી. ગયા વર્ષે ઈરાનમાં, 1979 ની ક્રાંતિથી વિપરીત, હિજાબ વિરુદ્ધ આંદોલન થયું હતું. ત્યારબાદ 22 વર્ષીય માસા અમીની, જેને હિજાબનો વિરોધ કરવા બદલ નૈતિક પોલીસની કસ્ટડીમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, તેના મૃત્યુથી થયેલા આક્રોશ પછી, બળવા જેવી પરિસ્થિતિનું નિર્માણ થયું. ઈરાનમાં ફરી વિરોધ પ્રદર્શન થઈ રહ્યા છે, પરંતુ આ વખતે હિજાબ વિરુદ્ધ નહીં, પરંતુ લોકો હિજાબ ન પહેરનારાઓ સામે કાર્યવાહીની માંગણી સાથે રસ્તાઓ પર ઉતરી આવ્યા છે. આમ છતાં, અધિકારીઓ વિરોધીઓ સામે કાર્યવાહી કરી રહ્યા છે.

બાય ધ વે, નૈતિક અથવા ધાર્મિક પોલીસની વ્યવસ્થા ફક્ત ઈરાનમાં જ નથી, તે અફઘાનિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને સુદાન સહિત 17 થી વધુ દેશોમાં છે. આ દેશોની મહિલાઓ નૈતિક પોલીસના ડરમાં જીવી રહી છે. શું તમે જાણો છો કે નૈતિક પોલીસ શું છે અને તે શું કરે છે, કયા દેશોમાં? જો તમને ખબર નથી, તો તે ઠીક છે. નૈતિક પોલીસિંગ એ એક સરકારી વ્યવસ્થા છે જે સમાજના મૂળભૂત ધોરણો (સામાજિક આચાર સંહિતા) નું પાલન સુનિશ્ચિત કરે છે અને સમાજના મૂળભૂત ધોરણોનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ પર કડક નજર રાખે છે.

નૈતિક પોલીસિંગની વ્યવસ્થા એવા દેશોમાં વધુ પ્રચલિત છે જ્યાં વહીવટ ધર્મ આધારિત કાયદા દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. આવા દેશોમાં, નાગરિકોના નૈતિક ચારિત્ર્યનું નિરીક્ષણ, મૂલ્યાંકન અને નિયમન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થા પ્રાચીન સમયથી ચાલી આવતી મૂળભૂત સામાજિક લાક્ષણિકતાઓ, સંસ્કૃતિઓ, રિવાજો અને ધાર્મિક સિદ્ધાંતો દ્વારા નક્કી અને નિર્દેશિત થાય છે.

૧૯૭૯ માં ક્રાંતિ પછી, ઈરાન સંપૂર્ણપણે મુસ્લિમ દેશ બન્યો. આ પછી, આવા ધાર્મિક કાયદાઓ લાગુ કરવામાં આવ્યા જે મહિલાઓ પર ઘણા પ્રતિબંધો લાદે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઇસ્લામિક દંડ સંહિતાની કલમ ૬૩૮ જણાવે છે કે મહિલાઓ માટે જાહેર સ્થળોએ અથવા રસ્તાઓ પર હિજાબ વિના જવું ગુનો છે.

નૈતિક પોલીસિંગ એ એક સરકારી વ્યવસ્થા છે જે સમાજના મૂળભૂત ધોરણો (સામાજિક આચાર સંહિતા) નું પાલન સુનિશ્ચિત કરે છે અને સમાજના મૂળભૂત ધોરણોનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ પર કડક નજર રાખે છે.

નૈતિક પોલીસિંગની વ્યવસ્થા એવા દેશોમાં વધુ પ્રચલિત છે જ્યાં વહીવટ ધર્મ આધારિત કાયદાઓ દ્વારા સંચાલિત થાય છે. આવા દેશોમાં, નાગરિકોના નૈતિક ચારિત્ર્યનું નિરીક્ષણ, મૂલ્યાંકન અને નિયમન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થા પ્રાચીન સમયથી ચાલી આવતી મૂળભૂત સામાજિક લાક્ષણિકતાઓ, સંસ્કૃતિઓ, રિવાજો અને ધાર્મિક સિદ્ધાંતો દ્વારા નક્કી અને નિર્દેશિત થાય છે.

૧૯૭૯ માં ક્રાંતિ પછી, ઈરાન સંપૂર્ણપણે મુસ્લિમ દેશ બન્યો. આ પછી, આવા ધાર્મિક કાયદાઓ લાગુ કરવામાં આવ્યા જે મહિલાઓ પર ઘણા પ્રતિબંધો લાદે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઇસ્લામિક દંડ સંહિતાની કલમ ૬૩૮ જણાવે છે કે મહિલાઓ માટે જાહેર સ્થળોએ અથવા રસ્તાઓ પર હિજાબ વિના જવું ગુનો છે.

ઈરાનમાં, નૈતિક પોલીસને 'ગસ્ત-એ-ઇર્શાદ' અને 'બાઈસ સ્ક્વોડ' કહેવામાં આવે છે. તેના સભ્યો કટ્ટરપંથીઓ છે જે શરિયા નિયમોને ખૂબ જ કડક રીતે લાગુ કરે છે.

નૈતિક પોલીસ ૧૯૪૦ થી સાઉદી અરેબિયામાં છે

સાઉદી અરેબિયાની નૈતિક પોલીસને 'સદાચારના પ્રોત્સાહન અને દુર્ગુણોના નિવારણ માટેની સમિતિ' કહેવામાં આવે છે. તેની રચના ૧૯૪૦ માં કરવામાં આવી હતી. અહીંના નૈતિક પોલીસના સભ્યોને મુતાવા અથવા મુતવીન કહેવામાં આવે છે. તેઓ પોલીસ યુનિફોર્મને બદલે પરંપરાગત સાઉદી પોશાક પહેરે છે.

જેમ ઈરાની શહેરી મહિલાઓ ઈરાનમાં ગશ્ત-એ-ઈર્શાદને અભિશાપ માને છે, તેવી જ રીતે ઘણા સાઉદી યુવાનો અને ઉદારવાદીઓ મુતાવાને નાપસંદ કરે છે.

તાલિબાન ૨૦૨૧ થી અફઘાનિસ્તાન પર શાસન કરી રહ્યું છે. તાલિબાન પોલીસને ખૂબ જ રૂઢિચુસ્ત અને અમાનવીય વર્તનથી સંપન્ન માનવામાં આવે છે. તાલિબાનના શાસન હેઠળ છોકરીઓ અને મહિલાઓ પર હિજાબ સહિત અનેક પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે.

'અફઘાનિસ્તાન કમિટી ફોર ધ પ્રોપેગેશન ઓફ બાનુ એન્ડ પ્રિવેન્શન ઓફ વાઇસ' ની સ્થાપના ૧૯૯૨ માં રબ્બાનીના શાસન દરમિયાન કરવામાં આવી હતી, જેને નૈતિક પોલીસ માનવામાં આવે છે. તમને જણાવી દઈએ કે તાલિબાનનું નૈતિક પોલીસિંગ મોડેલ ઈરાન કરતાં સાઉદી અરેબિયા જેવું છે.

જોકે મલેશિયામાં હિજાબ અંગે કોઈ ફરજિયાત કાયદો લાગુ કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ ઈરાનમાં ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી શરૂ થયેલો હિજાબ હવે અહીં અલિખિત રીતે ફરજિયાત બની ગયો છે. મલેશિયામાં હિજાબ અને અન્ય નૈતિક આચારસંહિતાનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે મલેશિયન ધાર્મિક એજન્સી, ફેડરલ ટેરિટરીઝ ઓફ ઇસ્લામિક ધાર્મિક વિભાગ (GB) ની રચના કરવામાં આવી છે.

આ એજન્સી લગ્નેત્તર સંબંધો, દારૂ પીવો, રમઝાનમાં ઉપવાસ ન રાખવા અને શુક્રવારની નમાજ દરમિયાન મસ્જિદમાં ન જવાને ગુનાઓ માને છે અને આરોપીઓ પર ખાસ રચાયેલી શરિયા અદાલતોમાં કેસ ચલાવવામાં આવે છે અને સજા કરવામાં આવે છે.

નાઇજીરીયામાં અશિક્ષિત હિસ્બા
નાઇજીરીયામાં સરકાર દ્વારા રચાયેલી નૈતિક પોલીસને 'હિસ્બા' કહેવામાં આવે છે. તેના મોટાભાગના સભ્યો ઓછા શિક્ષિત છે અને કટ્ટરવાદી વિચારસરણી ધરાવે છે. તેમને કાયદાનું કોઈ જ્ઞાન નથી. ન તો તેમને કાયદાનો અમલ કરવા અને ધરપકડ કરવા અને તપાસ કરવા માટે કોઈ તાલીમ આપવામાં આવે છે. શરિયા કાયદાના ઉલ્લંઘનની શંકાના આધારે લોકોના ખાનગી જીવનમાં દખલગીરીના કિસ્સાઓ સામે આવે છે.

સુદાનમાં જાહેર વ્યવસ્થા પોલીસ

સુદાનમાં, નૈતિક પોલીસને 'પબ્લિક વ્યવસ્થા પોલીસ' કહેવામાં આવે છે. તેની રચના 1993 માં તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ઓમર અલ-બશીરના શાસન દરમિયાન કરવામાં આવી હતી. તે ઈરાની નૈતિક પોલીસ પેટર્નની જેમ પણ કાર્ય કરે છે. તેનો એકમાત્ર હેતુ શરિયા કાયદાનો અમલ કરવાનો છે.

સુદાનમાં, 'પબ્લિક ઓર્ડર પોલીસ'ને શરિયા કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરનાર કોઈપણ વ્યક્તિને ધરપકડ કરવાનો અને જેલમાં નાખવાનો અને તેની સામે કાર્યવાહી કરવાનો અધિકાર છે. આ ઉપરાંત, 'પબ્લિક ઓર્ડર પોલીસ'ને શરિયા કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરનાર કોઈપણ વ્યક્તિને ધરપકડ કરવાનો અને જેલમાં નાખવાનો અધિકાર છે.