નવી દિલ્હી : ભારતે અમેરિકાના ટેરિફની પરવા કર્યા વિના એવી રમત રમી કે આખી દુનિયા જોતી રહી. રશિયા પાસેથી સસ્તા ભાવે તેલ ખરીદીને, ભારતે અમેરિકાના 25% વધારાના ટેક્સનો વિરોધ કર્યો જ નહીં, પરંતુ તે તેલને પ્રોસેસ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વેચ્યું અને મોટો નફો પણ મેળવ્યો. હવે ભારતનું ડીઝલ યુરોપમાં પણ આડેધડ વેચાઈ રહ્યું છે. આંકડા દર્શાવે છે કે ઓગસ્ટ 2025 માં ભારતે ડીઝલ શિપમેન્ટના સંદર્ભમાં યુરોપને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધું છે.

જ્યારે પશ્ચિમી દેશોએ રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને કારણે રશિયન તેલ અને ઉર્જા સંસાધનો પર કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા, ત્યારે ભારતે વ્યૂહાત્મક હોશિયારી બતાવી અને રશિયા પાસેથી સસ્તું ક્રૂડ તેલ ખરીદવાનું શરૂ કર્યું. સ્થાનિક રિફાઇનરીઓમાં તેનું પ્રોસેસિંગ કરીને, ભારતે વૈશ્વિક બજારમાં, ખાસ કરીને યુરોપમાં ડીઝલનો પુરવઠો વધાર્યો.

આંકડાઓની વાત કરીએ તો, ઓગસ્ટ 2025 માં ભારતની ડીઝલ નિકાસ 2,42,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ પહોંચી ગઈ, જેમાં વાર્ષિક ધોરણે 137% નો જબરદસ્ત વધારો થયો. વૈશ્વિક રીઅલ ટાઇમ ડેટા અને એનાલિટિક્સ પ્રદાતા કેપ્લર અનુસાર, ભારતે ઓગસ્ટમાં જ યુરોપમાં 73% વધુ ડીઝલ મોકલ્યું, જ્યારે વાર્ષિક આંકડો 124% નો વધારો દર્શાવે છે. તે જ સમયે, વોર્ટેક્સાના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ઓગસ્ટમાં યુરોપમાં ભારતની ડીઝલ નિકાસ 228,316 બેરલ પ્રતિ દિવસ રહી, જે ગયા વર્ષ કરતા 166% વધુ અને જુલાઈ 2025 કરતા 36% વધુ છે.

ભલે ભારતની ઉર્જા નીતિ હાલમાં ફાયદાકારક દેખાઈ રહી છે, પરંતુ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ જેવી મોટી કંપનીઓ, જે રશિયન તેલના આધારે રિફાઇનિંગ કરે છે અને યુરોપને સપ્લાય કરે છે, તેમને 2026 ની શરૂઆતમાં યુરોપિયન યુનિયનના પ્રસ્તાવિત પ્રતિબંધોને કારણે મોટો ઝટકો લાગી શકે છે.

ભારતની ડીઝલ નિકાસ કેમ વધી? આ તેજી પાછળ ઘણા કારણો છે:-

-યુરોપમાં શિયાળાની માંગમાં વધારો.

-રિફાઇનરીઓ દ્વારા ભારે જાળવણી.

-રશિયા પર પ્રતિબંધોથી પુરવઠાની અછત ઊભી થાય છે.

-ભારતની ગંભીર સપ્લાય ચેઇન ક્ષમતાઓ અને ઓછી કિંમતની રિફાઇનિંગ.

-આ બધા પરિબળોએ યુરોપિયન ઉર્જા સંકટ વચ્ચે ભારતને એક મુખ્ય સપ્લાયર બનાવ્યું છે.

પશ્ચિમી ટીકા અને ભારતનો પ્રતિભાવ

ભારતની ઉર્જા વ્યૂહરચનાની અમેરિકા અને તેના સાથી દેશો દ્વારા ભારે ટીકા કરવામાં આવી છે. યુએસ અધિકારીઓએ દાવો કર્યો છે કે ભારત રશિયા પાસેથી સસ્તું તેલ ખરીદી રહ્યું છે અને તેને પ્રોસેસ કર્યા પછી યુરોપને ઊંચા ભાવે વેચી રહ્યું છે - અને આમ કરીને યુક્રેન યુદ્ધ માટે આડકતરી રીતે મોસ્કોને ભંડોળ પૂરું પાડી રહ્યું છે. ભારતે આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે અને સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે: "અમે બજારમાંથી ખરીદીએ છીએ અને વૈશ્વિક બજારમાં વેચીએ છીએ. જો કોઈ દેશ આનો વિરોધ કરે છે, તો તેઓ ખરીદી બંધ કરવા માટે સ્વતંત્ર છે."

શું ડીઝલની માંગ રહેશે?

ઊર્જા વિશ્લેષકો માને છે કે 2025 ના અંત સુધી ડીઝલની વૈશ્વિક માંગ મજબૂત રહેશે. ખાસ કરીને યુરોપ જેવા બજારો, જે વૈકલ્પિક ઉર્જા સ્ત્રોતો શોધી રહ્યા છે, તે હાલમાં ભારતીય સપ્લાયર્સ પર આધાર રાખી શકે છે.