૦૮ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૫: તહેવારોની સિઝન નજીક આવતાં જ ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ અને રિટેલર્સ ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે 'નો-કોસ્ટ EMI' જેવી લલચામણી ઓફરો કરી રહ્યા છે. પરંતુ, શું ખરેખર આ વિકલ્પ 'વ્યાજ મુક્ત' હોય છે? નિષ્ણાતો કહે છે કે, ના! આ એક છેતરામણી જાહેરાત છે, કારણ કે 'મફત' જેવું કંઈ હોતું નથી અને ગ્રાહક પાસેથી પાછલા દરવાજેથી પૈસા વસૂલવામાં આવે છે.
 
શું છે આ 'નો-કોસ્ટ EMI'ની માયાજાળ?
જ્યારે તમે કોઈ મોંઘી વસ્તુ જેમ કે સ્માર્ટફોન કે ટીવી ખરીદો છો, ત્યારે તમને એકસાથે સંપૂર્ણ કિંમત ચૂકવવાને બદલે હપ્તામાં ચૂકવણીનો વિકલ્પ આપવામાં આવે છે. આ વિકલ્પને 'નો-કોસ્ટ EMI' કહેવાય છે, જેમાં એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે તમારે કોઈ વધારાનું વ્યાજ ચૂકવવું નહીં પડે.

ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ મોબાઈલની કિંમત ₹૩૬,૦૦૦ હોય, તો તમને ૧૨ મહિના માટે દર મહિને ₹૩,૦૦૦નો હપ્તો ભરવાની ઓફર મળે છે, જેથી કુલ કિંમત ₹૩૬,૦૦૦ જ રહે. ગ્રાહકને આ એક ફાયદાકારક ડીલ લાગે છે.
 
ક્યાં છુપાયેલો છે ખર્ચ?
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, બેંકો કે ફાઈનાન્સ કંપનીઓ ક્યારેય મફતમાં લોન આપતી નથી. 'નો-કોસ્ટ EMI'માં બેંક જે વ્યાજ વસૂલે છે, તે મોટાભાગે રિટેલર કે બ્રાન્ડ પોતે ભરે છે. આ ખર્ચ તેઓ પ્રોડક્ટના મૂળ ભાવમાં પહેલેથી જ સમાવી લે છે. એટલે કે, તમે 'મફત' સમજીને જે ખરીદી રહ્યા છો, તેનું વ્યાજ પણ તમારી પાસેથી જ પરોક્ષ રીતે લેવામાં આવે છે.
 
ગ્રાહકના ખિસ્સા પર કેવી રીતે કાતર ફરે છે?
સૌથી મોટો ફટકો ત્યારે લાગે છે, જ્યારે તમે 'નો-કોસ્ટ EMI' પસંદ કરો છો. એક જ ઉદાહરણથી સમજીએ.

વિગત                          નો-કોસ્ટ EMI    એકસાથે ચુકવણી

મોબાઈલની મૂળ કિંમત      ₹૬૦,૦૦૦    ₹૬૦,૦૦૦
પ્રોસેસિંગ ફી + GST              ₹૧,૧૨૦    ₹૦
ડિસ્કાઉન્ટ                      ₹૦            ₹૬,૦૦૦
કુલ કિંમત                      ₹૬૧,૧૨૦    ₹૫૪,૦૦૦

આ ઉદાહરણમાં, જો તમે એકસાથે ચુકવણી કરો છો, તો તમને ₹૬,૦૦૦નું સીધું ડિસ્કાઉન્ટ મળી શકે છે, જે 'નો-કોસ્ટ EMI'માં મળતું નથી. ઉપરના ઉદાહરણમાં, નો-કોસ્ટ EMI પર તમને લગભગ ₹૭,૧૨૦ વધુ ચૂકવવા પડશે. આ સિવાય, બેંકો પ્રોસેસિંગ ફી અને તેના પર GST પણ વસૂલી શકે છે, જે સીધો તમારા માથે પડે છે.

આથી, આગામી તહેવારોની સિઝનમાં 'નો-કોસ્ટ EMI'નો વિકલ્પ પસંદ કરતા પહેલા, તેની પાછળના છુપાયેલા ખર્ચ અને એકસાથે ચુકવણી કરવા પર મળતા ડિસ્કાઉન્ટની સરખામણી કરવી અત્યંત જરૂરી છે.