નેપાળની રાજધાની કાઠમંડુમાં આજે જે તસવીરો સામે આવી રહી છે, તે કોઈપણ લોકશાહી દેશ માટે એક ચેતવણી સમાન છે. યુવાનો સંસદ ભવનની દિવાલો પર ચઢી રહ્યા છે, પોલીસ સાથે અથડામણ થઈ રહી છે અને કર્ફ્યુ લાદવામાં આવ્યો છે. આ બધું એક પ્રશ્ન ઊભો કરે છે: આ આગની ચિનગારી ક્યાંથી આવી? અને શું આ બાંગ્લાદેશ અને શ્રીલંકાના બળવાની નકલ છે?
 
સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ: ક્રાંતિનું તાત્કાલિક કારણ
નેપાળ સરકારે તાજેતરમાં ૨૬ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો, જેમાં ફેસબુક, ટ્વિટર, ઇન્સ્ટાગ્રામ, વોટ્સએપ અને યુટ્યુબનો સમાવેશ થાય છે. આ નિર્ણય યુવાનોને તેમની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પરનો હુમલો લાગ્યો. ગુસ્સે ભરાયેલા યુવાનો તરત જ રસ્તાઓ પર ઉતરી આવ્યા. આ આંદોલનને 'જનરેશન Z ક્રાંતિ' કહેવામાં આવી રહ્યું છે, કારણ કે તેનું નેતૃત્વ યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓ કરી રહ્યા છે.
 
ગુસ્સાનું કારણ: માત્ર પ્રતિબંધ જ નહીં, ભ્રષ્ટાચાર અને બેરોજગારી પણ
સોશિયલ મીડિયા પરનો પ્રતિબંધ તાત્કાલિક કારણ બન્યો, પરંતુ આ ગુસ્સો માત્ર તેના પૂરતો સીમિત ન હતો. વર્ષોથી સંચિત થયેલા બેરોજગારી અને ભ્રષ્ટાચાર જેવા મુદ્દાઓ પણ આ આંદોલનમાં ભળી ગયા. પ્રદર્શનકારીઓ સીધા સરકારને પૂછી રહ્યા છે કે જો અવાજ ઉઠાવવાના તમામ પ્લેટફોર્મ બંધ કરી દેવામાં આવે, તો લોકશાહીનો અર્થ શું રહેશે?
જે આંદોલન સોશિયલ મીડિયા પરના પ્રતિબંધને હટાવવા માટે શરૂ થયું હતું, તે હવે *'સરકાર હટાવો'*ના નારા સુધી પહોંચી ગયું છે. યુવાનોને લાગે છે કે જેમ બાંગ્લાદેશમાં સરકારને હટાવી શકાઈ અને શ્રીલંકામાં સરકાર પડી ગઈ, તેમ તેઓ પણ અહીં સરકારને પાડી શકે છે.
 
હિંસા અને જાનહાનિ: ગંભીર પરિસ્થિતિ
કાઠમંડુમાં પરિસ્થિતિ એટલી વણસી ગઈ કે પ્રદર્શનકારીઓએ સંસદ ભવનમાં ઘૂસવાનો પ્રયાસ કર્યો. પોલીસ સાથેની અથડામણમાં ગોળીબાર થયો, જેમાં અત્યાર સુધીમાં ૧૪ લોકોનાં મોત થયાં છે અને ૧૦૦થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા છે. પ્રદર્શનકારીઓએ ૧૪ ઇમારતો અને ૯ સરકારી વાહનોને આગ પણ ચાંપી દીધી છે. વડાપ્રધાન કેપી શર્મા ઓલીએ તાત્કાલિક કટોકટી બેઠક બોલાવી છે, કારણ કે પરિસ્થિતિ તેમના હાથમાંથી બહાર જઈ રહી છે.
 
શું સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ રાજકારણ બદલી રહી છે?
નેપાળ, બાંગ્લાદેશ અને શ્રીલંકાના કિસ્સાઓમાં એક વાત સામાન્ય છે: સોશિયલ મીડિયાની શક્તિ. આ પ્લેટફોર્મે યુવાનોને સંગઠિત થવા અને આંદોલનને ઝડપથી ફેલાવવા માટેનું એક શક્તિશાળી માધ્યમ પૂરું પાડ્યું છે. આનાથી એક ગંભીર સવાલ ઊભો થાય છે: શું સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ હવે એટલી શક્તિશાળી બની ગઈ છે કે તેઓ કોઈપણ દેશની સરકારને પડકારી શકે છે અને બળવો કરવાની પરિસ્થિતિ પણ ઊભી કરી શકે છે?

કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આ પ્લેટફોર્મ પર ખોટા સમાચાર અને અફવાઓ પણ ફેલાવવામાં આવે છે, જે પરિસ્થિતિને વધુ ખરાબ કરે છે. આનાથી સરકારો માટે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો મુદ્દો બની જાય છે. આ ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે ટેક્નોલોજી હવે માત્ર મનોરંજનનું સાધન નથી, પરંતુ તે રાજકીય અને સામાજિક પરિવર્તનનું એક શક્તિશાળી માધ્યમ પણ બની ગઈ છે, જેના પોતાના ફાયદા અને ગેરફાયદા છે.