ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતે આજે એક અત્યંત ગંભીર મામલામાં મધ્યપ્રદેશ સરકારને આડે હાથ લીધી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે એક વ્યક્તિને તેની સજા પૂર્ણ થયા પછી પણ ૪.૭ વર્ષથી વધુ સમય સુધી જેલમાં રાખવા બદલ રાજ્ય સરકારને ₹૨૫ લાખનું વળતર ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો છે. કોર્ટે આ ઘટનાને રાજ્યની સિસ્ટમની 'ચોંકાવનારી અને ગંભીર નિષ્ફળતા' ગણાવી છે.
 
શું છે આખો મામલો?
આ કેસ બળાત્કારના દોષિત સોહન સિંહનો છે. ૨૦૧૭માં મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટે તેની આજીવન કેદની સજા ઘટાડીને ૭ વર્ષ કરી દીધી હતી. પરંતુ, કોર્ટના આ આદેશ છતાં, તેને જેલમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યો ન હતો અને તે નિર્ધારિત સજા કરતાં ૪.૭ વર્ષ વધુ સમય સુધી જેલમાં રહ્યો.

આ મામલો ત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં આવ્યો જ્યારે સોહન સિંહે આ ગંભીર બેદરકારી સામે અરજી કરી. ન્યાયાધીશ જે.બી. પારડીવાલા અને ન્યાયાધીશ કે.વી. વિશ્વનાથનની બેન્ચે આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન આશ્ચર્ય અને નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. કોર્ટે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે કોઈપણ વ્યક્તિને સજા પૂરી થયા પછી પણ જેલમાં રાખવું તે તેના મૂળભૂત અધિકારોનું ગંભીર ઉલ્લંઘન છે, અને તેને કોઈ પણ સંજોગોમાં સ્વીકારી શકાય નહીં.
 
સુપ્રીમ કોર્ટના કડક નિર્દેશો
સુનાવણી દરમિયાન, કોર્ટે મધ્યપ્રદેશ સ્ટેટ લીગલ સર્વિસીસ ઓથોરિટીને એક મહત્વપૂર્ણ નિર્દેશ આપ્યો છે કે રાજ્યની તમામ જેલોમાં મોટા પાયે સર્વે કરવામાં આવે. આ સર્વેનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ભવિષ્યમાં કોઈ કેદી તેની સજા પૂરી થયા પછી કે જામીન મળ્યા પછી પણ જેલમાં ન રહે.

કોર્ટે રાજ્ય સરકાર દ્વારા અગાઉ દાખલ કરાયેલા ભ્રામક સોગંદનામા પર પણ નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી, જેમાં વધારાની કેદની અવધિને ખોટી રીતે રજૂ કરવામાં આવી હતી. કોર્ટે આ ગંભીર ભૂલ માટે જવાબદારી નક્કી કરવાની પણ માંગ કરી છે.

આ નિર્ણય ભારતમાં ન્યાય પ્રણાલીની બેદરકારી પર એક મોટો પ્રહાર છે અને તે દર્શાવે છે કે માનવ અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે ન્યાયપાલિકા કેટલી સક્રિય છે.