ગાંધીનગર: ગુજરાત સરકાર સામે મહેસૂલી લેણાંનો એક મોટો પડકાર ઊભો થયો છે, જે દર વર્ષે સતત વધી રહ્યો છે. સરકાર પાસે આ ગંભીર સમસ્યાને ઉકેલવા માટે કોઈ નક્કર યોજના નથી. ભારતના કમ્પટ્રોલર એન્ડ ઓડિટર જનરલ (CAG) ના ૨૦૨૩-૨૪ના અહેવાલમાં રાજ્યની નાણાકીય શિસ્ત પર ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં નાણાકીય ગેરવહીવટ અને બેદરકારીને કારણે તિજોરીને થયેલા ભારે નુકસાનનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૪ના રોજ પૂરા થયેલા વર્ષ માટે, રાજ્યના કુલ મહેસૂલી લેણાં ₹૭૨,૦૨૯.૭૮ કરોડના વિક્રમી સ્તરે પહોંચ્યા છે. આ આંકડામાં માત્ર ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (GST), વેલ્યુ એડેડ ટેક્સ (VAT), અને સેલ્સ ટેક્સના જ ₹૪૦,૨૮૮.૪૯ કરોડનો સમાવેશ થાય છે. અહેવાલ મુજબ, પાંચ વર્ષથી વધુ સમયથી બાકી રહેલા ₹૪૦,૨૮૮.૪૯ કરોડના લેણાં પર હજુ સુધી કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવી નથી. સીએજીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે સરકારે આ લેણાં વસૂલવા માટે તાત્કાલિક અને સઘન પ્રયાસો કરવા જોઈએ, કારણ કે તે રાજ્યની નાણાકીય પરિસ્થિતિને ગંભીર રીતે અસર કરી રહ્યા છે.
અહેવાલ મુજબ, પ્રિન્સિપલ એકાઉન્ટન્ટ જનરલ (ઓડિટ-II) બી.કે. મુખર્જીએ જણાવ્યું છે કે સ્ટેમ્પ ડ્યુટી, મોટર વાહન વેરા, GST, અને VAT હેઠળ ૨.૧૧ લાખ કેસ ઓળખવામાં આવ્યા છે. તેમાંથી ૯૭,૦૦૦ કેસોમાં ₹૧,૧૬૫.૦૧ કરોડની માંગણી ઉભી કરવામાં આવી છે, જ્યારે ૧.૩૩ લાખ કેસો હજુ પણ અંતિમ કાર્યવાહી વિના પડતર છે.
આ ઉપરાંત, સીએજીએ રાજ્ય સરકાર દ્વારા ખોટ કરતી સરકારી કંપનીઓ અને જાહેર ક્ષેત્રના એકમોમાં ₹૬,૨૫૩ કરોડના રોકાણની પણ ટીકા કરી છે, જેમાંથી કોઈ વળતર મળ્યું નથી. ૨૦૧૯ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન રાજ્યના રોકાણોમાં ₹૩૪,૮૩૫ કરોડનો વધારો થયો હોવા છતાં, તેમાંથી મળતું વળતર નજીવું રહ્યું છે. અહેવાલમાં ૨૦ વિભાગોના અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓની બેદરકારીને કારણે સરકારી તિજોરીને થયેલા ભારે નુકસાનનો પણ ઉલ્લેખ છે, જેમાં ચોરી (₹૫૫ લાખ), સરકારી મિલકતને નુકસાન (₹૧૭૪.૩૬ કરોડ), અને આગ-અકસ્માતમાં નુકસાન (₹૧.૯૫ કરોડ) નો સમાવેશ થાય છે, જેનો કુલ આંકડો ૧૮૩ કેસોમાં ₹૧૭૬.૮૬ કરોડ થાય છે.
અહેવાલમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે ગેરવાજબી ખર્ચાઓને કારણે નાણાકીય પારદર્શિતા ઘટી છે અને ખર્ચની ગુણવત્તા પણ જોખમાઈ છે. નિયત સમયમર્યાદામાં ₹૧૧,૮૬૯ કરોડના ૪,૭૪૫ ઉપયોગિતા પ્રમાણપત્રો (Utilization Certificates) રજૂ કરવામાં નિષ્ફળતાએ નાણાકીય જવાબદારીની સિસ્ટમને નબળી પાડી છે.
ઉપરાંત, વિવિધ કારણોસર ૨૦૪ વિકાસ યોજનાઓ અધૂરી રહી છે, જેના કારણે ₹૧૮,૦૦૦ કરોડથી વધુની રકમ ફસાઈ ગઈ છે. સીએજીએ ભલામણ કરી છે કે સરકારે નુકસાન કરતી જાહેર સાહસોમાં રોકાણ ઘટાડવું જોઈએ અને અધૂરી યોજનાઓને તાત્કાલિક પૂર્ણ કરવા માટે નક્કર નીતિ ઘડવી જોઈએ, જેથી લાભાર્થીઓને સમયસર લાભ મળી શકે. આ સાથે જ, વ્યવસ્થાગત અવરોધો દૂર કરીને અને વસૂલાતને ઝડપી બનાવીને મોટા મહેસૂલી લેણાં વસૂલવા માટે મજબૂત પગલાં ભરવાની પણ ભલામણ કરી છે. (ધસેક્રેટરીએટ.ઈન માંથી સાભાર)