કાઠમંડુ : ભારતનો પડોશી દેશ નેપાળ, જે તેની કુદરતી સુંદરતા, સસ્તી વસ્તુઓ અને પર્વતો માટે પ્રખ્યાત રહ્યો છે, તે બળી રહ્યો છે. સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધને કારણે, ઘણા નેપાળી જનરલ ઝેડએ શેરીઓમાં બળવો કર્યો. ટોળાશાહીનું જે ભયાનક સ્વરૂપ જોવા મળ્યું તે આખી દુનિયાને હચમચાવી ગયું.

ભારતનો પડોશી દેશ નેપાળ, જે તેની કુદરતી સુંદરતા, સસ્તી વસ્તુઓ અને પર્વતો માટે પ્રખ્યાત રહ્યો છે, તે બળી રહ્યો છે. સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધને કારણે, ઘણા નેપાળી જનરલ ઝેડએ શેરીઓમાં બળવો કર્યો. ટોળાશાહીનું જે ભયાનક સ્વરૂપ જોવા મળ્યું તે આખી દુનિયાને હચમચાવી ગયું. નેપાળનો ભારત સાથે રોટી-બેટીનો સંબંધ છે, પરંતુ ગોરખા ભૂમિમાં ફાટી નીકળેલી હિંસાએ અહીં પણ ચિંતા વધારી છે.

નેપાળની રાજકીય અસ્થિરતાની અસર ફક્ત ત્યાં સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં. પડોશી દેશ ભારત પણ પરેશાન થશે, કારણ કે આપણા નેપાળ સાથે વેપાર સંબંધો છે. ભારત નેપાળનો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં, નેપાળે ભારતને લગભગ 225 અબજ રૂપિયાનો માલ વેચ્યો, જ્યારે તેણે ભારતમાંથી 1,071 અબજ રૂપિયાનો માલ આયાત કર્યો. હવે ત્યાં રાજકીય અસ્થિરતા વચ્ચે વેપાર સરળ નથી. નેપાળમાં અનિયંત્રિત ટોળા દ્વારા થયેલા હોબાળાએ બાંગ્લાદેશ અને શ્રીલંકામાં થયેલા બળવાની યાદ અપાવી.

9 જુલાઈ, 2022 ના રોજ, લાખો લોકોના ટોળાએ શ્રીલંકાના રાષ્ટ્રપતિ ગૃહમાં ઘૂસીને હંગામો મચાવ્યો. વિરોધીઓએ રાષ્ટ્રપતિ ગૃહ લૂંટી લીધું. રસ્તાઓ પર ભૂકંપ આવ્યો. ટોળાના વિરોધથી શ્રીલંકામાં બળવાને ઉથલાવી દેવામાં આવ્યો. ગોટાબાયા રાજપક્ષેને રાષ્ટ્રપતિ પદ પરથી ભાગવું પડ્યું. ગયા વર્ષે બાંગ્લાદેશમાં જે બન્યું તેની યાદ હજુ પણ તાજી છે. 5 ઓગસ્ટ, 2024 ના રોજ બાંગ્લાદેશમાં શરૂ થયેલા વિદ્યાર્થીઓના નેતૃત્વ હેઠળના વિરોધ પ્રદર્શન હિંસક બન્યા. વિરોધીઓ પીએમ હાઉસ ગણભવનમાં ઘૂસી ગયા. શેખ હસીનાના સત્તાવાર નિવાસસ્થાનમાં વિરોધીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા હંગામાના મીડિયામાં આવેલા ચિત્રો હજુ પણ આપણને હચમચાવી દે છે. પરિસ્થિતિ એટલી વણસી ગઈ કે શેખ હસીનાને દેશ છોડીને ભાગી જવું પડ્યું. હવે નેપાળમાં પણ આવી જ સ્થિતિ ઉભી થઈ છે. ભારતના પાડોશી દેશ અફઘાનિસ્તાનમાં પણ કંઈક આવું જ જોવા મળ્યું. અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાનનો વિરોધ જોવા મળ્યો. 15 ઓગસ્ટ 2021 ના રોજ, તાલિબાને બળવો કરીને અફઘાનિસ્તાન પર કબજો કર્યો.

અફઘાનિસ્તાન પર કબજો કર્યો. 3 કરોડની વસ્તી ધરાવતા નેપાળના એકમાત્ર અબજોપતિ, ₹16700 કરોડના માલિક, તેમનો માલ ભારતની દરેક ગલીમાં વેચાય છે, તમે પણ તેનો સ્વાદ ચાખ્યો હશે!

છેલ્લા 4 વર્ષમાં, ભારતના ચાર પડોશી દેશોમાં ટોળા દ્વારા બળવાની ઘટનાઓ જોવા મળી છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે આ ટોળા રસ્તાઓ પર કેમ આવે છે? જો આપણે એક શબ્દમાં આનો જવાબ જાણવાનો પ્રયાસ કરીએ, તો તે અર્થતંત્ર છે. ભારતના પડોશી દેશો, જ્યાં ટોળાએ બળવો કર્યો છે, ગરીબી, દુઃખ, પડી ભાંગી અર્થવ્યવસ્થા, મોંઘવારી, બેરોજગારી જેવી સમસ્યાઓથી ઝઝૂમી રહ્યા છે. જો આપણે નેપાળમાં બનેલી તાજેતરની ઘટનાની વાત કરીએ તો, સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધથી યુવાનોમાં બળવો વધ્યો, પરંતુ આના મૂળમાં નેપાળની બગડતી અર્થવ્યવસ્થા, ગરીબી અને વિદેશી લોનનો ઉપયોગ રસ્તાઓ અને શાળાઓ બનાવવાને બદલે નેતાઓ અને તેમના સંબંધીઓના ખિસ્સામાં જતો રહે છે. જો આપણે ફક્ત નેપાળની વાત કરીએ તો, ત્યાં માથાદીઠ આવક માત્ર $1381 છે અને ત્યાં બેરોજગારી દર 10.71 ટકા છે.

નેપાળ એક ગરીબ દેશ છે અને ભારે વિદેશી દેવામાં ડૂબેલો છે. નેપાળી દેવા વ્યવસ્થાપન કાર્યાલયના ડેટા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2024-25 ના અંત સુધીમાં, નેપાળ પર 2.67 લાખ કરોડ નેપાળી રૂપિયાનું દેવું હશે. આ દેવું નેપાળના કુલ GDP ના 45% થી વધુ છે. IMF ના અંદાજ મુજબ, 2029 સુધીમાં નેપાળનું કુલ દેવું $34.5 બિલિયન સુધી પહોંચી શકે છે. જો આપણે નેપાળ પર દેવાની બેલેન્સ શીટ જોઈએ તો, વિશ્વ બેંક અને એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક પછી, ચીન પર સૌથી વધુ દેવું છે. ચીનનું દેવું ફક્ત નેપાળ માટે જ નહીં પરંતુ શ્રીલંકા અને બાંગ્લાદેશ જેવા દેશો માટે પણ સૌથી વિવાદાસ્પદ રહ્યું છે. જો આપણે આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, 2016 માં ચીને પોખરા એરપોર્ટ માટે 216 મિલિયન ડોલર અને ત્રિશુલી 3A હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ માટે અફઘાનિસ્તાનનો 70.8% હિસ્સો મેળવ્યો હતો. 3 કરોડની વસ્તી ધરાવતા નેપાળના એકમાત્ર અબજોપતિ, ₹16700 કરોડના માલિક, તેમનો માલ ભારતની દરેક શેરીમાં વેચાય છે, તમે પણ તેનો સ્વાદ ચાખ્યો હશે!

રસ્તાઓ પર આવતી ભીડ બળવા માટેનું કારણ બને છે

છેલ્લા 4 વર્ષમાં, ભારતના ચાર પડોશી દેશોમાં ટોળા દ્વારા બળવાની ઘટનાઓ જોવા મળી છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે આ ટોળા રસ્તાઓ પર કેમ આવે છે? જો આપણે એક શબ્દમાં આનો જવાબ જાણવાનો પ્રયાસ કરીએ, તો તે અર્થતંત્ર છે. ભારતના પડોશી દેશો, જ્યાં ટોળાએ બળવા કર્યા છે, ગરીબી, દુઃખ, પતનશીલ અર્થતંત્ર, મોંઘવારી, બેરોજગારી જેવી સમસ્યાઓથી ઝઝૂમી રહ્યા છે. જો આપણે નેપાળમાં બનેલી તાજેતરની ઘટનાની વાત કરીએ તો, સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધથી યુવાનોમાં બળવો વધ્યો છે, પરંતુ તેનું મૂળ કારણ નેપાળની નબળી અર્થવ્યવસ્થા, ગરીબી અને રસ્તાઓ અને શાળાઓ બનાવવાને બદલે રાજકારણીઓ અને તેમના સંબંધીઓના ખિસ્સામાં જતી વિદેશી લોનનો ઉપયોગ છે. જો આપણે ફક્ત નેપાળની વાત કરીએ તો, ત્યાં માથાદીઠ આવક ફક્ત $1381 છે અને ત્યાં બેરોજગારી દર 10.71 ટકા છે.

નેપાળે ૩૦ કરોડ ડોલરનું દેવું આપ્યું. કુલ મળીને નેપાળે ચીન પાસેથી ૩૦ કરોડ ડોલરથી વધુનું દેવું લીધું છે. ચીનનું દેવું નેપાળના ગળામાં ફસાઈ રહ્યું છે. નેપાળના પીએમ કેપી ઓલીનો ચીન સાથેનો વેપાર ત્યાંના લોકોને પસંદ નથી. ભૂરાજકીય નિષ્ણાત પવનીત સિંહે પણ ANI સાથે વાત કરતા ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે ચીન નાના દેશોને દેવાની જાળમાં ફસાવીને તેમના પર સામ્રાજ્ય સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.

ચીનની આર્થિક સામ્રાજ્યવાદની નીતિ કોઈથી છુપાયેલી નથી. ઘણા દેશો ચીની દેવાની જાળમાં ફસાઈને બરબાદ થઈ ગયા છે. વિશ્વ બેંકના અહેવાલ મુજબ, ચીને ભારતના પડોશી દેશોને ૪૮.૧ અબજ યુએસ ડોલરની લોન વહેંચી છે, જેથી તે જ્યારે ઇચ્છે ત્યારે તે દેશો પર નિયંત્રણ મેળવી શકે. શ્રીલંકાની વાત કરીએ તો, તેનું ચીન પર ૮.૫૪ અબજ ડોલરનું દેવું છે, જે તેના માટે એક જાળ સાબિત થયું. તે જ સમયે, બાંગ્લાદેશ પણ ચીની દેવાના ભ્રમમાં ફસાઈને બરબાદ થઈ ગયું. ચીને બાંગ્લાદેશને ૯ અબજ ડોલરની લોન વહેંચી. ચીનના દેવાએ આ દેશોમાં ફુગાવાને ચરમસીમાએ પહોંચાડ્યો છે.

નેપાળ હોય, શ્રીલંકા હોય કે બાંગ્લાદેશ, આ દેશોની નબળી અર્થવ્યવસ્થા, ઘટતો વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર, ઉચ્ચ ફુગાવો, ઘટતા રોજગારના આંકડાએ યુવાનોને બળવો કરવા મજબૂર કર્યા છે. 2024માં નેપાળનો GDP $42.91 બિલિયન હતો. જ્યારે દેવાને કારણે નાદાર થયેલા શ્રીલંકાની GDP 2024માં લગભગ $99 બિલિયન હતી. બાંગ્લાદેશમાં, જેનો GDP $455 બિલિયન છે, ત્યાં પણ યુવાનોનો ગુસ્સો બેરોજગારી પર ઉભરી આવ્યો.