નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ અવલોકન કરતા જણાવ્યું છે કે કોઈ પણ તપાસ એજન્સી દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલો પ્રારંભિક તપાસ રિપોર્ટ (Preliminary Inquiry Report) બંધારણીય અદાલતને કોગ્નિઝેબલ ગુનાનો પ્રાથમિક કેસ બને છે કે નહીં તે નક્કી કરતા અને FIR નોંધવાનો નિર્દેશ આપતા અટકાવી શકે નહીં.
જસ્ટિસ પંકજ મિત્તલ અને જસ્ટિસ પ્રસન્ન બી. વરાલેની બેન્ચે દિલ્હી હાઈકોર્ટના એ આદેશોને યથાવત રાખ્યા છે, જેમાં પૂર્વ દિલ્હી પોલીસ કમિશનર નીરજ કુમાર અને ઈન્સ્પેક્ટર વિનોદ કુમાર પાંડે વિરુદ્ધ FIR નોંધવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો. આ અધિકારીઓ પર ૨૦૦૦-૨૦૦૧ દરમિયાન સીબીઆઈમાં પ્રતિનિયુક્તિ પર હતા ત્યારે ગુનાનો આરોપ છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના તાજેતરના ચુકાદાઓ, પ્રદીપ નિરંકારનાથ શર્મા વિ. સ્ટેટ ઑફ ગુજરાત અને લલિતા કુમારી વિ. ગવર્નમેન્ટ ઑફ ઉત્તર પ્રદેશ નો સંદર્ભ લીધો. આ ચુકાદાઓમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે જ્યાં માહિતી પરથી પ્રાથમિક રીતે કોગ્નિઝેબલ ગુનો બનતો જણાય ત્યાં CrPCની કલમ ૧૫૪ હેઠળ FIR નોંધણી ફરજિયાત છે અને આવા કિસ્સાઓમાં પ્રારંભિક તપાસની જરૂર નથી.
અદાલતે અવલોકન કર્યું કે સીબીઆઈના જોઈન્ટ ડાયરેક્ટર દ્વારા તૈયાર કરાયેલ પ્રારંભિક તપાસ રિપોર્ટ FIR નોંધતા પહેલાનો છે અને તે કાયદાકીય રીતે અનિવાર્ય નથી. તેથી, આ રિપોર્ટ બંધારણીય અદાલતની કોગ્નિઝેબલ ગુના અંગેના તારણ પર પહોંચવાની શક્તિને મર્યાદિત કરી શકે નહીં.
આરોપીઓ વતી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ રણજીત કુમારે દલીલ કરી હતી કે હાઈકોર્ટે સીબીઆઈની પ્રારંભિક તપાસના તારણોને અવગણ્યા છે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ગંભીર પ્રકૃતિની ફરિયાદોના કિસ્સામાં પ્રારંભિક તપાસના તબક્કે આરોપોની સત્યતા ચકાસી શકાય નહીં. કોર્ટે ફરી એકવાર પ્રદીપ નિરંકારનાથ શર્મા કેસનો ઉલ્લેખ કર્યો જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે જાહેર પદ પર રહીને સત્તાનો દુરુપયોગ અને ભ્રષ્ટ આચરણના આરોપો કોગ્નિઝેબલ ગુનાની શ્રેણીમાં આવે છે અને તેની તપાસ થવી જ જોઈએ.
કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી કે જોકે સીબીઆઈના પ્રારંભિક તપાસ રિપોર્ટને જરૂર પડે તો તપાસ અધિકારી દ્વારા ધ્યાનમાં લઈ શકાય છે, પરંતુ તે અંતિમ નથી અને તપાસને મર્યાદિત કરી શકતો નથી. આ ચુકાદા સાથે, કોર્ટે દિલ્હી હાઈકોર્ટના બંને અધિકારીઓ વિરુદ્ધ FIR નોંધવાના નિર્દેશને સમર્થન આપ્યું છે.