નવી દિલ્હી: એચ.આઈ.વી. (HIV) ના ઉપચાર માટે વિશ્વભરમાં સંશોધકો દ્વારા 'બ્રોડલી ન્યુટ્રલાઇઝિંગ એન્ટિબોડીઝ' (bNAbs) પર કામ ચાલી રહ્યું છે, ત્યારે એક નવા અભ્યાસે દર્શાવ્યું છે કે ભારતમાં જોવા મળતા એચ.આઈ.વી.ના સ્ટ્રેન અમુક અગ્રણી bNAbs સામે પ્રતિકાર શક્તિ ધરાવે છે. ટ્રાન્સલેશનલ હેલ્થ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, ફરીદાબાદના જયંત ભટ્ટાચાર્યની આગેવાની હેઠળના સંશોધકોની ટીમે આ મહત્વપૂર્ણ તારણો 'જર્નલ ઓફ વાયરોલોજી'માં પ્રકાશિત કર્યા છે.
સંશોધનના મુખ્ય તારણો:
આ અભ્યાસમાં ભારતના અને દક્ષિણ આફ્રિકાના એચ.આઈ.વી. સ્ટ્રેન પર વિશ્વના ૧૪ શ્રેષ્ઠ bNAbs ની અસરકારકતાની સરખામણી કરવામાં આવી હતી.
 * ભારતીય સ્ટ્રેન: ભારતીય એચ.આઈ.વી. સ્ટ્રેન વાયરસની સપાટી પર V3 ગ્લાયકેન નામના વિસ્તારને લક્ષ્ય બનાવતા bNAbs સામે સૌથી વધુ અસરકારક રીતે નિષ્ક્રિય થાય છે. CD4 બાઈન્ડિંગ સાઇટને લક્ષ્ય બનાવતા એન્ટિબોડીઝ પણ અસરકારક રહ્યા, જોકે V3 ગ્લાયકેન જેટલા નહીં.
 * પ્રતિકારકતા: વાયરસના સ્પાઇક પ્રોટીનના V1/V2 એપેક્સને લક્ષ્ય બનાવતા એન્ટિબોડીઝ સામે મોટાભાગના ભારતીય સ્ટ્રેન પ્રબળ પ્રતિકાર શક્તિ દર્શાવે છે.
આ અવલોકનોના આધારે, સંશોધકોએ ત્રણ bNAbs – BG18, N6, અને PGDM1400 – ના સંયોજનની દરખાસ્ત કરી છે. તેઓ અનુમાન લગાવે છે કે આ સંયોજન ભારતમાં ફેલાયેલા મોટાભાગના એચ.આઈ.વી.-૧ સ્ટ્રેનને અત્યંત કાર્યક્ષમતાથી નિષ્ક્રિય કરી શકશે.
પ્રાદેશિક તફાવતોનું મહત્વ:
આ અભ્યાસે એચ.આઈ.વી.ના સ્ટ્રેનમાં પ્રાદેશિક તફાવતો પણ દર્શાવ્યા છે. પ્રોફેસર ભટ્ટાચાર્યએ જણાવ્યું કે ભારતીય સ્ટ્રેન N6, 10-1074, અને BG18 જેવા એન્ટિબોડીઝ પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ છે, પરંતુ CAP256-VRC26.25 પ્રત્યે થોડા વધુ પ્રતિકારક છે. આ તફાવતો વાયરસના સ્પાઇક પ્રોટીનમાં થતા સૂક્ષ્મ પરિવર્તનોને કારણે હોઈ શકે છે.
પ્રોફેસર ભટ્ટાચાર્યના મતે, આ અભ્યાસ એચ.આઈ.વી. નિવારણ માટે ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ વ્યૂહરચનાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ તકો ઊભી કરે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે નવા ઉપચાર અને રસીઓ સમગ્ર વિશ્વમાં સમાન રીતે કાર્ય કરી શકે તે જરૂરી નથી, કારણ કે એચ.આઈ.વી.ની જબરદસ્ત આનુવંશિક વિવિધતા તેને વિશ્વના જુદા જુદા ભાગોમાં અલગ રીતે વિકસિત થવા દે છે. તેથી, ખરેખર વૈશ્વિક સ્તરે અસરકારક ઉપચાર વિકસાવવા માટે આવા પ્રાદેશિક અભ્યાસો આવશ્યક છે.