નવી દિલ્હી : શું તમારા પાકીટ કે કબાટમાં ફાટેલી અને જૂની નોટો પડી છે જે તમને લાગે છે કે હવે ઉપયોગી નથી? જો હા, તો ગભરાવાની જરૂર નથી. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આવી નોટો કોઈપણ સંજોગોમાં નકામી નથી. બેંકિંગ નિયમો હેઠળ તેને સરળતાથી બદલી શકાય છે. ફક્ત એ મહત્વનું છે કે તમે યોગ્ય પ્રક્રિયા સમજો અને તે મુજબ બેંકમાં જાઓ. 

  RBI મુજબ, ત્રણ પ્રકારની ક્ષતિગ્રસ્ત નોટો હોય છે. * ગંદી નોટો: જે ગંદી અથવા થોડી ફાટેલી હોય છે પરંતુ મોટાભાગનો ભાગ સુરક્ષિત હોય છે. * ફાટેલી નોટો: જેનો ભાગ ખૂટે છે અથવા મોટું નુકસાન થયું છે. * અપૂર્ણ નોંધો: જે છાપકામમાં ભૂલ અથવા કોઈપણ ફેરફાર હોય છે
બેંકો ત્રણેય પ્રકારની નોટો સ્વીકારવા માટે બંધાયેલી છે, જો નોટમાં મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા સુવિધાઓ હાજર હોય.

તમે વાણિજ્યિક બેંક, સહકારી બેંક અથવા પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકની કોઈપણ શાખામાં ફાટેલી, ગંદી કે જૂની નોટો બદલી શકો છો. આ માટે તમારે RBI ઓફિસ જવાની જરૂર નથી. નાની નુકસાનવાળી નોટો તરત જ બેંક કાઉન્ટર પર બદલી શકાય છે. બીજી બાજુ, જો નોટ ફાટેલી કે અધૂરી હોય, તો મામલો RBI ની નિર્ણય પ્રક્રિયામાં મોકલવામાં આવે છે. ખાસ વાત એ છે કે આ માટે તમારે તે બેંકના ગ્રાહક હોવાની જરૂર નથી.

જો નોટનો અડધાથી વધુ ભાગ સ્વચ્છ અને ઓળખી શકાય તેવો હશે, તો તમને તેની સંપૂર્ણ કિંમત મળશે. પરંતુ જો નોટનો અડધાથી ઓછો ભાગ બાકી રહેશે, તો બેંક તેને નકારી કાઢશે. ખાસ કરીને 500 અને 2000 રૂપિયાની નોટોની કડક તપાસ કરવામાં આવે છે જેથી છેતરપિંડી ન થાય.

ધ્યાનમાં રાખવા માટેની ટિપ્સ * નોટને વધુ ફાડવાનું કે નુકસાન પહોંચાડવાનું ટાળો. * વ્યવહારોમાં આવી નોટોનો ઉપયોગ ન કરો, તેમને સીધી બેંકમાં લઈ જાઓ. * નોટ પર સ્ટેપલ, ટેપ અથવા વધારાના નિશાન મૂકવાનું ટાળો, જોકે આવી નોટો પણ બદલી શકાય છે. *ફોર્મ 26AS ની જેમ, અહીં પણ બેંકના નિયમો જાણવું મહત્વપૂર્ણ છે, નહીં તો બિનજરૂરી અસુવિધા થઈ શકે છે.

RBI સમયાંતરે તેની માર્ગદર્શિકા અપડેટ કરે છે અને બેંકોને માન્ય ફાટેલી કે ગંદી નોટોને નકારવા ન દેવાની સૂચના આપે છે. જો કોઈ શાખા આવી નોટો સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરે તો પણ તેના પર દંડ લાદવામાં આવી શકે છે.