નવી દિલ્હી : ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ઊભી થાય તો રશિયા તેના ઊંડા અને બહુસ્તરીય સંબંધોનો લાભ ઉઠાવીને સાઉદી અરેબિયાને ભારત સામે સીધી રીતે મોરચો માંડતા અટકાવી શકે છે, તેવું નિષ્ણાતોનું માનવું છે. રશિયા માટે સાઉદી અરેબિયા પર દબાણ લાવવાના ઘણા માર્ગો ઉપલબ્ધ છે.
રશિયા સાઉદી અરેબિયાને કેમ અટકાવશે?
૧. ઐતિહાસિક ભારત-રશિયા સંબંધો: ભારત લાંબા સમયથી રશિયાનો સંરક્ષણ ભાગીદાર રહ્યો છે, જે તેના ૬૦ ટકાથી વધુ સૈન્ય હાર્ડવેર મોસ્કો પાસેથી ખરીદે છે. રશિયા ભારતને તેની દક્ષિણ એશિયાની વ્યૂહાત્મક નીતિનો પાયાનો પથ્થર માને છે અને આ સંબંધોને કોઈપણ રીતે જોખમમાં મૂકવા દેશે નહીં.
૨. શસ્ત્રોની નિર્ભરતા: સપ્લાયર્સમાં વિવિધતા હોવા છતાં, ભારત હજુ પણ રશિયન હથિયારો, જેટ અને મિસાઈલ સિસ્ટમ પર ભારે નિર્ભર છે. સ્પેરપાર્ટ્સ અને નવી ટેકનોલોજી પર રશિયાનું નિયંત્રણ તેને ભારતીય સુરક્ષામાં નિર્ણાયક અવાજ આપે છે, જેના કારણે તે રિયાધને ભારત સામે અસ્થિરતા ઊભી કરવાની મંજૂરી નહીં આપે.
૩. સાઉદી-રશિયા ઊર્જા સહયોગ: સાઉદી અરેબિયા અને રશિયા ઓપેક+માં ભાગીદાર છે, જે વૈશ્વિક તેલ ઉત્પાદનનું સંકલન કરે છે. મોસ્કો સાઉદી અરેબિયાને ભારત સાથે મોંઘા યુદ્ધનું જોખમ લેવા દેવાને બદલે ઊર્જા સહયોગ જાળવી રાખવાનું પસંદ કરશે, કારણ કે આ યુદ્ધ તેલ બજારોને હચમચાવી શકે છે અને રશિયાની આવકને નબળી પાડી શકે છે.
૪. ભારતને યુએસની નજીક ધકેલવાનું જોખમ: જો સાઉદી અરેબિયા ભારત પર હુમલો કરે, તો નવી દિલ્હી સહયોગ માટે વોશિંગ્ટન પર વધુ આધાર રાખી શકે છે. રશિયા, જે પહેલેથી જ યુએસના વર્ચસ્વથી સાવધ છે, તે સાઉદીના પગલાથી ભારતને અમેરિકન સુરક્ષા કક્ષામાં વધુ ધકેલવા દેવા માંગશે નહીં.
૫. પાકિસ્તાન સાથેના સંબંધોનું સંતુલન: રશિયાએ પાકિસ્તાન સાથે કાળજીપૂર્વક સંબંધો સુધાર્યા છે, પરંતુ તે ભારતને પ્રાથમિકતા આપે છે. મોસ્કો નવી દિલ્હી સામે તણાવ ન વધારવા માટે રિયાધ પર દબાણ કરશે, દક્ષિણ એશિયામાં તટસ્થ રહેવાનું અને સંતુલન જાળવવાનું પસંદ કરશે.
૬. વ્યૂહાત્મક બહુધ્રુવીય દ્રષ્ટિ: રશિયા બહુધ્રુવીય વિશ્વ વ્યવસ્થાનું સમર્થક છે, જેમાં ભારત એક મુખ્ય ધ્રુવ તરીકે જોવામાં આવે છે. સાઉદીનું ભારત વિરુદ્ધનું પગલું આ દ્રષ્ટિને નબળી પાડશે, તેથી મોસ્કો સીધા સંઘર્ષને રોકવા માટે રાજદ્વારી રીતે દરમિયાનગીરી કરશે.
૭. બેકચેનલ પ્રભાવ: તેના સૈન્ય નિકાસ, ઊર્જા ભાગીદારી અને વૈશ્વિક રાજદ્વારી ભૂમિકા દ્વારા, રશિયા સાઉદી અરેબિયાની સૈન્ય સાહસિકતાને શાંતિપૂર્ણ રીતે નિરુત્સાહિત કરવા માટે અનેક લાભ ઉઠાવી શકે છે. ખુલ્લી ધમકીઓ આપવાને બદલે, મોસ્કો રિયાધને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે બેકચેનલ દબાણનો ઉપયોગ કરશે.