નવી દિલ્‍હીઃ  દિલ્હી હાઇકોર્ટે ચુકાદો આપ્યો રૂ.છે કે જો કોઈ તૃતીય વ્યક્તિએ ઇરાદાપૂર્વક લગ્નમાં દખલ કરી હોય અને નુકસાન પહોંચાડ્યું હોય, તો જીવનસાથી તે પ્રેમી/પ્રેમિકા સામે નુકસાની માટે દાવો કરી શકે છે. કોર્ટે એક કેસમાં સમન્સ જારી કર્યા પછી આ નિર્ણય આવ્યો છે જેમાં પત્નીએ તેના પતિની કથિત પ્રેમિકા પાસેથી 'પ્રેમના વિયોગ' માટે રૂ.4 કરોડનું નુકસાન માંગ્યું હતું.
એલિયનેશન ઓફ એફેક્શન (AoA) એક અપરાધ છે જેનો અર્થ 'નાગરિક ખોટું' અથવા 'નાગરિક ખોટું' થાય છે. આ કાયદો જૂની એંગ્લો-અમેરિકન સામાન્ય કાયદા પ્રણાલીમાંથી ઉતરી આવ્યો છે. તે જીવનસાથીને લગ્ન તોડવા અથવા પ્રેમ અને સ્નેહનો નાશ કરવાનો આરોપ ધરાવતા તૃતીય પક્ષ પાસેથી નાણાકીય વળતર મેળવવાની મંજૂરી આપે છે. આ 'હાર્ટ બામ' ટોર્ટ્સ (લગ્નને ભાવનાત્મક નુકસાન પહોંચાડતા કાનૂની દાવાઓ) કોઈપણ ભારતીય કાયદામાં સંહિતાબદ્ધ નથી.
ન્યાયાધીશ પુરુષેન્દ્ર કુમાર કૌરવે તેમના આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ સહિત ભારતીય વૈવાહિક કાયદાઓ, ફેમિલી કોર્ટમાં તૃતીય પક્ષ સામે કોઈ કાનૂની ઉપાય પૂરો પાડતા નથી. તેથી, તેમણે જણાવ્યું હતું કે આવા કિસ્સાઓમાં, ખોટી દખલગીરીથી થયેલા નુકસાન માટે વળતરનો દાવો સિવિલ કોર્ટમાં સાંભળી શકાય છે.
દંપતીએ 2012 માં લગ્ન કર્યા અને 2018 માં જોડિયા બાળકોનું સ્વાગત કર્યું. આરોપી ગર્લફ્રેન્ડ તેના પતિની કંપનીમાં વિશ્લેષક તરીકે જોડાઈ અને તે જાણતો હોવા છતાં કે તે પરિણીત છે, તેની સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધ વિકસાવ્યા. 2023 માં, પતિએ ક્રૂરતાના આધારે છૂટાછેડા માટે અરજી કરી, જેના પગલે પત્નીએ આ વર્ષે હાઇકોર્ટમાં તેની પાસેથી નુકસાની માંગી. પત્નીનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા, વકીલ માલવિકા રાજકોટિયાએ જણાવ્યું હતું કે તેણીને તેના પતિના સ્નેહ અને સાથનો અધિકાર છે, જે જાણી જોઈને તેનાથી છીનવી લેવામાં આવ્યો હતો.
પતિના વકીલ, પ્રભજીત જોહરે, મુકદ્દમાનો વિરોધ કરતા કહ્યું હતું કે વ્યભિચારનો કેસ પહેલાથી જ ફેમિલી કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે અને સિવિલ કોર્ટનો કેસ છૂટાછેડાની કાર્યવાહી સામે ફક્ત "બદલો લેવાની હડતાલ" છે. પ્રેમિકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા કે.સી. જૈને મુકદ્દમાની માન્યતાને પડકાર ફેંકતા દલીલ કરી હતી કે આ કેસ સમાન મુદ્દા પર સમાંતર કાર્યવાહી શરૂ કરવા સમાન છે. તેમણે વધુમાં દલીલ કરી હતી કે સ્ત્રી (પત્ની) તેની પાસેથી નુકસાની માંગી શકતી નથી કારણ કે તેણી પુરુષ સાથે વાતચીત કરવાથી કે સંબંધો રાખવાથી દૂર રહેવાની કોઈ કાનૂની જવાબદારી હેઠળ નથી.
કોર્ટે અસંમત થઈને કહ્યું હતું કે છૂટાછેડાની કાર્યવાહી ચાલુ હોય ત્યારે પણ નુકસાની માટે સિવિલ દાવો ટાળી શકાય નહીં. ન્યાયાધીશ કૌરવે કહ્યું, "ન તો હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ કે ન તો અન્ય કોઈ વૈવાહિક કાયદો ત્રીજા પક્ષ સામે કોઈ કાનૂની ઉપાય પૂરો પાડે છે." તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, "કાનૂની બારના અભાવે, જીવનસાથી ત્રીજા પક્ષ દ્વારા કથિત દખલગીરી માટે સિવિલ કોર્ટમાં નુકસાની માંગી શકે છે."
કોર્ટે કહ્યું, "અહીં, અરજીમાં તૃતીય પક્ષ દ્વારા સિવિલ ગુનોનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે અને તે ખોટા માટે નાણાકીય વળતરની માંગ કરવામાં આવી છે. આવો દાવો ફક્ત ફેમિલી કોર્ટ જ નહીં, પરંતુ સામાન્ય સિવિલ કોર્ટના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે. જો સમાંતર મેટ્રિમોનિયલ કાર્યવાહી (છૂટાછેડાનો કેસ) ચાલી રહ્યો હોય, તો પણ નુકસાન માટેનો આ અલગ સિવિલ દાવો અવરોધાશે નહીં." ચુકાદામાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે સંબંધ સમાપ્ત કરવા અથવા બદલવા સહિતની વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા ગુનો નથી પરંતુ તેના નાગરિક પરિણામો આવી શકે છે. કોર્ટે કહ્યું, "જ્યારે જીવનસાથી લગ્ન તૂટવાથી કાનૂની નુકસાનનો દાવો કરે છે, ત્યારે કાયદો ધારે છે કે નુકસાન પહોંચાડનારાઓ પાસેથી વળતર માંગી શકાય છે."
અમેરિકન ન્યાયશાસ્ત્રી વેસ્લી ન્યુકોમ્બ હોહફેલ્ડને ટાંકીને કોર્ટે આગળ જણાવ્યું હતું કે, "જો કોઈ જીવનસાથીને વૈવાહિક સંઘ, આત્મીયતા અને સાથીદારીમાં સુરક્ષિત હિત હોય, તો તૃતીય પક્ષની ફરજ છે કે તે જાણી જોઈને અને ખોટી રીતે દખલ ન કરે. જો કે, તે જ સમયે, જીવનસાથી વ્યક્તિગત પસંદગીઓ કરવાની સ્વતંત્રતા જાળવી રાખે છે. જ્યાં જીવનસાથીનું વર્તન સંપૂર્ણપણે સ્વૈચ્છિક અને બિન-જબરદસ્તીવાળું હોય (એટલે કે, તે પોતાની સ્વતંત્ર ઇચ્છાથી સંબંધમાં પ્રવેશ કરે છે), આ સ્વતંત્રતા તૃતીય પક્ષની જવાબદારીને દૂર કરશે."