નવી દિલ્‍હી, તા.૨૫: દેશભરમાં લાખો લોકો અનિચ્‍છનીય કોલ્‍સ અને સંદેશાઓથી ખૂબ જ પરેશાન છે, પરંતુ ટેલિકોમ સેવા પ્રદાતાઓ અને ટેલિમાર્કેટર્સની જવાબદારી નક્કી કરવાના મુદ્દાને કારણે આ સમસ્‍યાને ઉકેલવાના પ્રયાસો ધીમા પડી ગયા છે. સરકાર આ મુદ્દાને ઉકેલવા માટે કામ કરી રહી છે.

ટેલિકોમ્‍યુનિકેશન વિભાગ ઇચ્‍છે છે કે ટેલિમાર્કેટિંગ કંપનીઓ લાઇસન્‍સ મેળવે. આનો અર્થ એ છે કે જે કંપનીઓ બેંકો, શોપિંગ સાઇટ્‍સ અથવા અન્‍ય બ્રાન્‍ડ્‍સ વતી પ્રમોશનલ કોલ્‍સ અને સંદેશાઓ મોકલે છે તેમને પરવાનગી વિના કામ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. આ તેમના પર નિયંત્રણ પ્રદાન કરશે.

દરમિયાન, ટેલિકોમ નિયમનકાર ટ્રાઇ આ બાબતમાં સાવધાનીપૂર્વક આગળ વધી રહ્યું છે. તેમાં કહેવામાં આવ્‍યું છે કે જ્‍યાં સુધી ટેલિકોમ સેવા પ્રદાતાઓ કડક કાર્યવાહી નહીં કરે ત્‍યાં સુધી સ્‍પામ કોલ્‍સ અને SMS સંપૂર્ણપણે બંધ થશે નહીં. તેઓ જ આ કોલ્‍સ તેમના નેટવર્ક પર ટ્રાન્‍સમિટ કરે છે.

ગ્રાહકો પણ પહેલા તેમની ફરિયાદો તેમની પાસે નોંધાવે છે. TRAI ના ચેરમેન અનિલ કુમાર લાહોટીના જણાવ્‍યા અનુસાર, ટેલિકોમ કંપનીઓના સક્રિય સહયોગ વિના સ્‍પામ રોકવું અશકય છે.

હાલમાં, દેશભરમાં લગભગ ૧૮,૦૦૦ ટેલિમાર્કેટિંગ કંપનીઓ સક્રિય છે. ઓગસ્‍ટ ૨૦૨૪ થી, ૧,૧૫૦ થી વધુ કંપનીઓને બ્‍લેકલિસ્‍ટ કરવામાં આવી છે, અને લગભગ ૧.૯ મિલિયન મોબાઇલ નંબર બ્‍લોક કરવામાં આવ્‍યા છે. દરમિયાન, ફક્‍ત જાન્‍યુઆરીથી મે ૨૦૨૫ દરમિયાન, નોંધાયેલ અને બિનનોંધાયેલ ટેલિમાર્કેટિંગ કંપનીઓ સામે ૮૦૦,૦૦૦ થી વધુ ફરિયાદો દાખલ કરવામાં આવી હતી.

TRAI ના મતે, અત્‍યાર સુધીમાં ફક્‍ત ૨૪૦ મિલિયન લોકોએ ડુ નોટ ડિસ્‍ટર્બ સેવા માટે નોંધણી કરાવી છે, જ્‍યારે મોબાઇલ વપરાશકર્તાઓની કુલ સંખ્‍યા ૧.૧ અબજથી વધુ છે. આનો અર્થ એ થયો કે ૭૮% લોકો હજુ પણ DND સેવાનો ઉપયોગ કરી રહ્યા નથી. લોકોએ સ્‍પામ ફરિયાદો નોંધાવવી જોઈએ અને નોંધાવવી જોઈએ.

હાલમાં, ટેલિકોમ સેવા પ્રદાતાઓ ટેલિમાર્કેટર્સની પ્રવળત્તિઓ માટે જવાબદાર છે. જો તેઓ સ્‍પામને કાબુમાં લેવામાં નિષ્‍ફળ જાય તો TRAI દંડ લાદી શકે છે.

નિયમો અનુસાર, જો કોઈ ટેલિકોમ ઓપરેટરને ૧૦ દિવસની અંદર પાંચ કે તેથી વધુ અલગ અલગ ગ્રાહકો તરફથી એક જ ટેલિમાર્કેટર સામે ફરિયાદો મળે છે, તો તેમણે તેમની સેવાઓ બંધ કરવી પડશે અને તેમની તપાસ પણ કરવી પડશે.

ઓક્‍ટોબર ૨૦૨૪ માં, ટેલિકોમ્‍યુનિકેશન વિભાગે TRAI ને પૂછયું કે ટેલિમાર્કેટર્સને અધિકારો આપવા માટે કઈ શરતો અને ફીની જરૂર પડશે. આ નિયમો હેઠળ, ટેલિમાર્કેટર્સને ઔપચારિક મંજૂરી અથવા લાઇસન્‍સ મેળવવાની જરૂર પડશે. જો કે, ટેલિમાર્કેટર્સની વ્‍યાખ્‍યા બાજુમાં કાંટો બની ગઈ છે, જેના કારણે TRAI એ વિભાગ પાસેથી સ્‍પષ્ટતા માંગી છે.

ટેલિમાર્કેટર શબ્‍દમાં ફક્‍ત ટેલિમાર્કેટિંગ કંપનીઓ જ નહીં પરંતુ કોલ સેન્‍ટર, એજન્‍ટો અને વ્‍યક્‍તિગત નંબરોથી પ્રમોશનલ સંદેશા મોકલનારાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.

સરકારે સ્‍પષ્ટતા કરી છે કે ટેલિમાર્કેટર્સ એવા લોકો માનવામાં આવશે જેઓ બીજાઓ વતી પ્રમોશનલ સંદેશાઓ મોકલે છે. સરકાર એક ખાસ નિયમન પણ બનાવી શકે છે જે ચોક્કસ સંસ્‍થાઓને લાઇસન્‍સિંગ આવશ્‍યકતામાંથી મુક્‍તિ આપશે.

આ બાબતથી પરિચિત એક અધિકારીના જણાવ્‍યા અનુસાર, ટેલિમાર્કેટર્સ માટે કોઈપણ નવી અધિકળત સિસ્‍ટમ ફક્‍ત આવતા વર્ષે જ લાગુ કરવામાં આવશે, કારણ કે આ મુદ્દા પર ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચાની જરૂર છે.

દરમિયાન, ટેલિકોમ કંપનીઓ દલીલ કરે છે કે દંડ ફક્‍ત ઓપરેટરો પર જ નહીં, પરંતુ આવા સંદેશા મોકલતા ટેલિમાર્કેટર્સ અને બ્રાન્‍ડ્‍સ પર પણ લાદવો જોઈએ.