ભારત સરકાર અરુણાચલ પ્રદેશમાં નિયંત્રણ રેખા (LAC) નજીક ભૂ-રાજકીય પડકારનો સામનો કરવા માટે એક વિશાળ વ્યૂહાત્મક યોજના પર કામ કરી રહી છે. ચીન તિબેટમાં યાર્લુંગ ત્સાંગપો (ભારતમાં સિયાંગ/બ્રહ્મપુત્રા) નદી પર જે વિશાળ બંધ બનાવી રહ્યું છે, તેના જવાબમાં ભારત સિયાંગ નદી પર 280 મીટર ઊંચો એક મેગા જળવિદ્યુત અને જળ સુરક્ષા પ્રોજેક્ટ બનાવી રહ્યું છે.

આ બંધ દેશનો સૌથી ઊંચો અને 11,200 થી 11,600 મેગાવોટ વીજળી ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા સાથે સૌથી શક્તિશાળી પ્રોજેક્ટ હોઈ શકે છે. જોકે, સરકારી અધિકારીઓ ભારપૂર્વક કહે છે કે તેનો મુખ્ય હેતુ વીજળી ઉત્પાદન નથી, પરંતુ ચીનના 'વોટર બોમ્બ'નો સામનો કરવા માટે "જળ સુરક્ષા" અને "પૂર વ્યવસ્થાપન" માટે એક રક્ષણાત્મક કિલ્લો બનાવવાનો છે.

કેન્દ્રીય મંત્રી કિરેન રિજિજુ આ પ્રોજેક્ટને "વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત" ગણાવે છે, જે પૂર નિયંત્રણ અને ચીની પ્રવૃત્તિઓનો સામનો કરવા માટે જરૂરી છે.

તીર-કમાન સાથે મેદાનમાં આદિવાસીઓ: સંસ્કૃતિ ડૂબવાનો ભય
ભારત સરકારની વ્યૂહાત્મક આવશ્યકતા સામે અરુણાચલ પ્રદેશના દૂરના આદિવાસી ગામડાઓમાં તણાવનું વાતાવરણ છે. સ્થાનિક રહેવાસીઓ આ પ્રસ્તાવિત મેગા ડેમ સામે ખુલ્લેઆમ વિરોધ કરી રહ્યા છે.

ધનુષ્ય અને તીરથી સજ્જ ગામના વડીલો અને યુવાનોએ સરકારને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે: "જ્યાં સુધી અમે જીવિત છીએ, ત્યાં સુધી અમે બંધ બાંધવા દઈશું નહીં."
•    જીવનરેખાનું જોખમ: લોકોનું કહેવું છે કે સિયાંગ નદી તેમના માટે માત્ર પાણીનો સ્ત્રોત નથી, પરંતુ તેમની ઓળખ, સંસ્કૃતિ અને પરંપરાની જીવનરેખા છે. જો આ બંધ બનશે, તો તેમની જમીન, ગામડાઓ અને સમગ્ર સંસ્કૃતિ ડૂબી જશે.
•    મુખ્યમંત્રીનું સમર્થન: અરુણાચલ પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી પેમ્મા ખાંડુએ તિબેટમાં ચીનના બંધને આદિવાસી સમુદાયો માટે "વોટર બોમ્બ" ગણાવ્યો છે અને કહ્યું છે કે ચીન આંતરરાષ્ટ્રીય જળ સંધિઓ પર હસ્તાક્ષર કરતું નથી, જેના કારણે જોખમ વધે છે.

નિષ્ણાતોના વિભાજિત મંતવ્યો: ડેમ vs. ડિપ્લોમસી
આ પ્રોજેક્ટ પર દેશના નિષ્ણાતો પણ વિભાજિત છે:
વ્યૂહાત્મક સમર્થન (Strategic Support)    નીતિ વિષયક ચેતવણી (Policy Warning)
NHPC એન્જિનિયરો: બંધનો મુખ્ય હેતુ વીજળી નહીં, પણ ચીન દ્વારા અચાનક પાણી છોડવા અથવા રોકવાની સ્થિતિમાં ભારતને રક્ષણાત્મક તક આપવાનો છે.    અનામિકા બરુઆ (IIT ગુવાહાટી): "ડેમ ફોર ડેમ"ની નીતિ યોગ્ય ઉકેલ નથી. ભારતે ચીન સાથે રાજદ્વારી વાતચીત વધારવી જોઈએ.
ઓજિંગ ત્સિંગ (મંત્રી): 70% સ્થાનિક લોકો પ્રોજેક્ટને ટેકો આપે છે, અને તે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે જરૂરી છે.    નિલાંજન ઘોષ (ORF): ચીન "જળ યુદ્ધ" શરૂ કરી રહ્યું છે તે માન્યતા ખોટી છે. વાસ્તવિક સમસ્યા ડેટા શેરિંગમાં પારદર્શિતાનો અભાવ છે.
કિરેન રિજિજુ (કેન્દ્રીય મંત્રી): આ એક "વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત" છે, અને આદિવાસી લોકોની જમીન અને સંસ્કૃતિને નુકસાન નહીં થાય.    વૈજ્ઞાનિક ચેતવણી: નિષ્ણાતો ભૂકંપગ્રસ્ત અરુણાચલ પ્રદેશમાં આટલા મોટા બંધના પર્યાવરણીય જોખમ સામે ચેતવણી આપી રહ્યા છે.

ભારતની આ મહત્ત્વાકાંક્ષી યોજના એક જટિલ પડકાર છે, જેમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને આદિવાસીઓના અધિકારો અને હિમાલયની નાજુક ઇકોલોજી સામે સંતુલિત કરવી પડશે.