નવી દિલ્હી :  પ્રખ્યાત ગીતકાર જાવેદ અખ્તર અને દેશનિકાલ કરાયેલા બાંગ્લાદેશી લેખિકા તસ્લીમા નસરીન વચ્ચે સોશિયલ મીડિયા (X) પર સંસ્કૃતિ અને ઓળખને લઈને રસપ્રદ ચર્ચા શરૂ થઈ.

તસ્લીમા નસરીનની દલીલ
દુર્ગા પૂજા પંડાલના ફોટા શેર કરતાં તસ્લીમા નસરીને દલીલ કરી કે બાંગ્લાદેશી મુસ્લિમોના પૂર્વજો પણ ભારતીય હિન્દુઓ હતા. તેમણે લખ્યું:
"આપણે બંગાળીઓ, ઇતિહાસમાં આપણે ગમે તે ધર્મ કે ફિલસૂફી અપનાવી હોય, આપણી રાષ્ટ્રીય ઓળખ ભારત સાથે જોડાયેલી છે. હિન્દુઓ, બૌદ્ધો, ખ્રિસ્તીઓ, મુસ્લિમો અને નાસ્તિકોના પૂર્વજો બધા ભારતીય હિન્દુઓ હતા."

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે બાંગ્લાદેશી મુસ્લિમોની સંસ્કૃતિ આરબો સાથે નહીં, પરંતુ હિન્દુ પરંપરામાં મૂળ ધરાવતી બંગાળી સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલી છે.

જાવેદ અખ્તરનો સચોટ પ્રતિભાવ
તસ્લીમાની દલીલના જવાબમાં જાવેદ અખ્તરે સંસ્કૃતિની પ્રાદેશિકતા પર ભાર મૂક્યો અને ગંગા-જમુની અવધ સંસ્કૃતિનો ઉલ્લેખ કર્યો:
•    સંસ્કૃતિ પ્રદેશ સાથે જોડાયેલી છે: અખ્તરે સ્પષ્ટપણે લખ્યું, "સંસ્કૃતિ અને ભાષાઓ ધર્મ સાથે નહીં, પરંતુ પ્રદેશો સાથે જોડાયેલી છે."
•    ઉદાહરણ: તેમણે સવાલ કર્યો, "શું તમે એમ કહી રહ્યા છો કે ગુજરાતી હિન્દુઓ અને તમિલ હિન્દુઓની સંસ્કૃતિ સમાન છે? અથવા લખનૌના મુસ્લિમો અને કોંકણ મુસ્લિમોની સંસ્કૃતિ સમાન છે?"
•    મુસ્લિમ સંસ્કૃતિ પર મતભેદ: તસ્લીમાની એ દલીલ અંગે કે મુસ્લિમ સંસ્કૃતિ અરબ સાથે જોડાયેલી છે, જાવેદ અખ્તરે અસહમતિ દર્શાવી. તેમણે સ્વીકાર્યું કે ભારતીય મુસ્લિમ સંસ્કૃતિ પર ફારસી અને મધ્ય એશિયાઈ સંસ્કૃતિનો પ્રભાવ છે, પરંતુ તે "આપણી પોતાની શરતો પર" અપનાવવામાં આવ્યો છે. તેમણે એ પણ નોંધ્યું કે ઘણી બંગાળી અટકો પણ ફારસી મૂળની છે.

જાવેદ અખ્તરે ભારતીય ઉપખંડમાં સંસ્કૃતિ ધર્મની સીમાઓથી પર છે અને તે પ્રદેશની ભૌગોલિક અને ઐતિહાસિક ઓળખ દ્વારા નક્કી થાય છે તેવો સચોટ સંદેશ આપ્યો હતો.