પેરિસ/નવી દિલ્હી: કૃષિ અને પર્યાવરણને લઈને એક અત્યંત ચિંતાજનક અહેવાલ સામે આવ્યો છે, જેણે માનવ સ્વાસ્થ્ય પર મોટો ખતરો ઊભો કર્યો છે. એક અગ્રણી વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે કે ખેતીમાં વપરાતા કીટનાશક રસાયણો માત્ર જમીન અને પાણીમાં જ નહીં, પરંતુ વાદળો સુધી પણ પહોંચી ગયા છે. આનો અર્થ એ છે કે જ્યારે પણ વરસાદ પડશે, ત્યારે તે ઝેરી રસાયણોની સાથે પૃથ્વી પર પાછા ફરશે અને સમગ્ર જીવસૃષ્ટિને પ્રદૂષિત કરશે.

આ અભ્યાસ ફ્રાન્સની ક્લેરમોન્ટ ઑવર્ગ્ન યુનિવર્સિટી અને ઇટાલીના વૈજ્ઞાનિકોની ટીમે કર્યો છે, જેમાં ૨૦૨૩ના ઉત્તરાર્ધ અને ૨૦૨૪ના વસંત ઋતુમાં એક પર્વતીય વાતાવરણીય સ્ટેશન પરથી એકત્ર કરાયેલા વાદળના પાણીના છ નમૂનાઓનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું.

અભ્યાસના મુખ્ય અને ભયજનક તારણો

વૈજ્ઞાનિકોએ કુલ ૪૪૬ પ્રકારના રસાયણોની તપાસ કરી, જેમાં નીચે મુજબના ભયાનક તારણો મળ્યા:

 * ૩૨ પ્રકારના કીટનાશકો: વાદળના પાણીના નમૂનાઓમાં ૩૨ અલગ-અલગ કીટનાશક સંયોજનો મળી આવ્યા હતા, જેમાં જંતુનાશકો, નીંદણનાશકો અને ફૂગનાશકોનો સમાવેશ થાય છે.

 * પ્રતિબંધિત રસાયણોની હાજરી: આમાંના કેટલાક કીટનાશકો એવા હતા જે યુરોપમાં દાયકાઓ પહેલા પ્રતિબંધિત કરવામાં આવ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે આ ઝેરી રસાયણો પર્યાવરણમાં લાંબા સમય સુધી ટકી રહે છે અને દૂર-દૂર સુધી મુસાફરી કરી શકે છે.

 * પીવાના પાણીની મર્યાદાનું ઉલ્લંઘન: અડધા નમૂનાઓમાં કીટનાશકોની કુલ સાંદ્રતા ૦.૫ માઇક્રોગ્રામ પ્રતિ લિટરથી વધુ હતી, જે યુરોપિયન યુનિયન દ્વારા નિર્ધારિત પીવાના પાણીની સલામત મર્યાદા છે.

 * વાદળોમાં કીટનાશકનો જથ્થો: અભ્યાસ મુજબ, એકલા ફ્રાન્સના વાદળોમાં કીટનાશકોનો અંદાજિત જથ્થો ૬.૪ ટનથી લઈને ૧૩૯ ટન જેટલો હોઈ શકે છે. આ આંકડો સૂચવે છે કે વાદળોમાં આ રસાયણોની હાજરી ખૂબ ઊંચી છે, અને તે કૃષિ પ્રવૃત્તિઓથી દૂરના વિસ્તારોને પણ અસર કરી શકે છે.

માનવ સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ પર ગંભીર અસર

વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવણી આપી છે કે કીટનાશકોનું વાતાવરણના ઉપરના સ્તરોમાં પહોંચવું એ માનવ સભ્યતા માટે પ્લાસ્ટિકના પ્રદૂષણ જેટલો જ મોટો ખતરો છે.

 * આરોગ્ય જોખમો: કીટનાશકોના સંપર્કમાં આવવાથી કેન્સર, શ્વસનતંત્રના રોગો (જેમ કે અસ્થમા), પ્રજનન સંબંધિત સમસ્યાઓ (જેમ કે વંધ્યત્વ), અને બાળકોમાં ન્યુરોલોજીકલ વિકૃતિઓ સહિત ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.

 * ખોરાક અને પાણીનું પ્રદૂષણ: આ કીટનાશકો વરસાદ, ઝાકળ કે બરફના રૂપમાં જમીન પર પાછા ફરે છે, જેનાથી પીવાનું પાણી, જમીન અને આખરે આપણા ખાદ્ય પદાર્થો (પાક) પ્રદૂષિત થાય છે.

આ અભ્યાસ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે કીટનાશકોના ઉપયોગ પર તાત્કાલિક અને વૈશ્વિક નિયંત્રણની જરૂર છે. જો આ ઝેરી રસાયણોનો ફેલાવો અટકાવવામાં નહીં આવે, તો આવનારા સમયમાં પૃથ્વી પરના જીવન માટે જૈવિક સંતુલન જાળવવું મુશ્કેલ બની જશે.