નવી દિલ્હી: કાઠમંડુથી લિમા સુધી, યુવા-નેતૃત્વ હેઠળના વિદ્રોહો હજારો યુવાનોને તેમની સ્ક્રીનમાંથી શેરીઓમાં લાવી રહ્યા છે. જવાબદારી, પરિવર્તન અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં તો સરકારોને ઉથલાવી પાડવાની માંગણી સાથે જનરેશન ઝેડ (Gen Z) વૈશ્વિક સ્તરે અસંતોષનું કેન્દ્ર બની રહી છે. અસમાનતા અને હાંસિયામાં ધકેલાઈ જવાથી યુવાનોની ભવિષ્ય માટેની આશાઓ ખતમ થઈ રહી છે, જેના કારણે તેઓ તૂટેલા સામાજિક કરારનો સામનો કરવા તૈયાર છે.
મોરોક્કોમાં 'GenZ 212' નો આક્રોશ:
 * આ સપ્તાહે સતત રાત દરમિયાન મોરોક્કોના શહેરો અને નગરોમાં "GenZ 212" (દેશનો આંતરરાષ્ટ્રીય ડાયલિંગ કોડ) ના નેજા હેઠળ યુવાનોનો આક્રોશ જોવા મળ્યો.
 * આ વિરોધનું નેતૃત્વ મોટાભાગે વિદ્યાર્થીઓ અને બેરોજગાર સ્નાતકો કરી રહ્યા છે, જેઓ આરોગ્યસંભાળ, શિક્ષણ અને સામાજિક ન્યાયમાં વ્યાપક સુધારાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેઓનું કહેવું છે કે સરકાર ૨૦૩૦ના વર્લ્ડ કપના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં અબજોનું રોકાણ કરી રહી છે, જ્યારે આ મૂળભૂત મુદ્દાઓને બાજુ પર મૂકવામાં આવ્યા છે.
 * દેશમાં યુવા બેરોજગારી ૩૬% છે અને લગભગ પાંચમાંથી એક યુનિવર્સિટી સ્નાતક બેરોજગાર છે.
 * તાજેતરના વિરોધનું ટ્રિગર અગાદિર શહેરમાં નિયમિત સી-સેક્શન બાદ ઘણી ગર્ભવતી મહિલાઓના મૃત્યુથી થયું હતું, જેણે ખરાબ આરોગ્યસંભાળ પ્રણાલીને ઉજાગર કરી.
 * સરકારે કડક કાર્યવાહી કરી છે, જેમાં ત્રણ લોકો માર્યા ગયા અને સેંકડો ઘાયલ થયા. જોકે, વડા પ્રધાન અઝીઝ અખાન્નોચે વાટાઘાટો માટે તૈયારી દર્શાવી, પણ GenZ 212 એ સરકારના રાજીનામાની માંગ કરી છે.
મેડાગાસ્કર અને પેરુમાં વિદ્રોહ:
 * હજારો માઈલ દૂર દક્ષિણમાં, આફ્રિકાના સૌથી ગરીબ દેશોમાંના એક એવા મેડાગાસ્કરમાં યુવા નેતૃત્વ હેઠળ અશાંતિ ફેલાઈ છે. પાણીની અછત અને રોલિંગ બ્લેકઆઉટથી શરૂ થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો જલ્દી જ ૨૦૦૯ના બળવા દ્વારા સત્તામાં આવેલા રાષ્ટ્રપતિ એન્ડ્રી રાજોએલિનાના રાજીનામાની માંગમાં ફેરવાયા. સરકારે ભલે સરકાર વિસર્જન કરી દીધી હોય, પરંતુ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મતે ઓછામાં ઓછા ૨૨ લોકો માર્યા ગયા અને ૧૦૦ થી વધુ ઘાયલ થયા.
 * દક્ષિણ અમેરિકન રાષ્ટ્ર પેરુમાં પણ પેન્શન કાયદાના સુધારા સામે યુવા પ્રદર્શનો શરૂ થયા, જે પાછળથી રાષ્ટ્રપતિ ડીના બોલુઆર્ટેના શાસન હેઠળ ભ્રષ્ટાચાર અને વધતા ગુનાખોરીને દૂર કરવા માટેની વ્યાપક હાકલ બની.
Gen Z ની સફળતાની ગાથા:
આ અશાંતિ નેપાળી સરકારને ઉથલાવી પાડવામાં Gen Zની અભૂતપૂર્વ સફળતા બાદ આવી છે. નેપાળમાં, સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલું પ્રદર્શન ઝડપથી ભ્રષ્ટાચાર અને આર્થિક સ્થિરતા વિરુદ્ધના વિદ્રોહમાં ફેરવાયું. ૪૮ કલાકમાં ઓછામાં ઓછા ૨૨ લોકો માર્યા ગયા અને વિરોધીઓએ સરકારી ઇમારતોને આગ ચાંપી, જેના પરિણામે વડાપ્રધાને પદ છોડવું પડ્યું.
આ સફળતા દક્ષિણ એશિયામાં Gen Z દ્વારા સંચાલિત અન્ય ચળવળો જેવી છે:
 * ૨૦૨૪: બાંગ્લાદેશમાં શેખ હસીનાને સત્તા પરથી દૂર કરાયા.
 * ૨૦૨૨: શ્રીલંકામાં રાજપક્ષે પરિવારના બે દાયકાના રાજકીય વર્ચસ્વનો અંત આવ્યો.
અસંતોષનું કારણ:
નિષ્ણાતો માને છે કે શાસક વર્ગની પ્રાથમિકતાઓ અને Gen Z જે આર્થિક અનિશ્ચિતતા, રાજકીય વિભાજન અને જળવાયુ સંકટનો સામનો કરી રહી છે, તેની વચ્ચેનું અંતર આ વિરોધનું મુખ્ય કારણ છે. લંડન સ્કૂલ ઓફ ઈકોનોમિક્સના પ્રોફેસર બાર્ટ કેમેર્ટ્સના મતે, આ પેઢીને લાગે છે કે તેમના હિતોનું પ્રતિનિધિત્વ થતું નથી.
સંગઠન માટે ડિજિટલ સાધનો:
Gen Z એ એક્ટિવિઝમ માટે Instagram, TikTok, Discord અને Telegram જેવા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કર્યો છે. મોરોક્કોમાં, અનામી ડિસ્કોર્ડ સર્વર "GenZ 212" માં માત્ર થોડા જ દિવસોમાં ૩,૦૦૦ થી વધીને ૧,૩૦,૦૦૦ થી વધુ સભ્યો થયા હતા. આ ઓનલાઈન ક્ષમતા વિરોધ પ્રદર્શનોને વધુ સ્વયંભૂ, વિકેન્દ્રિત અને નેતૃત્વહીન બનાવે છે, જેને સત્તાવાળાઓ માટે તોડી પાડવું મુશ્કેલ છે.