જોન ક્લાર્ક, મિશેલ એચ. ડેવોરેટ અને જોન એમ. માર્ટિનિસને ફિઝિક્સમાં ૨૦૨૫નું નોબલ પ્રાઈઝ મળ્યું
ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકોને આ સન્માન ઇલેક્ટ્રિક સર્કિટમાં મેક્રોસ્કોપિક ક્વોન્ટમ મિકેનિકલ ટનલિંગ અને એનર્જી ક્વોન્ટાઇઝેશનની શોધ માટે આપવામાં આવ્યું
મુખ્ય સિદ્ધિ (એચિવમેન્ટ)
આ ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકોની શોધ ક્વોન્ટમ ફિઝિક્સ ના વિચિત્ર નિયમોને મોટા પાયે (મેક્રોસ્કોપિક સ્કેલ પર) લાગુ કરવા વિશેની છે.
સામાન્ય રીતે, ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સના નિયમો માત્ર અત્યંત નાના કણો (જેમ કે ઇલેક્ટ્રોન, પ્રોટોન) પર જ જોવા મળે છે. પરંતુ આ વૈજ્ઞાનિકોએ એક એવું ઇલેક્ટ્રિક સર્કિટ (ખાસ કરીને સુપરકન્ડક્ટિંગ સર્કિટ) બનાવ્યું અને પ્રયોગો કર્યા, જેમાં આ ક્વોન્ટમ અસરો મોટા પાયે પણ જોવા મળી.
તેમની મુખ્ય સિદ્ધિઓને બે ભાગમાં સમજી શકાય
૧. મેક્રોસ્કોપિક ક્વોન્ટમ મિકેનિકલ ટનલિંગ
ક્વોન્ટમ ટનલિંગ એટલે શું? કલ્પના કરો કે એક દડો એક દિવાલ સાથે અથડાય છે. જો દડા પાસે દિવાલ પાર કરવા જેટલી ઊર્જા ન હોય, તો તે પાછો આવે છે (ક્લાસિકલ ફિઝિક્સ). પરંતુ ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સમાં, એક નાનો કણ ઓછી ઊર્જા હોવા છતાં જાણે કે દિવાલની અંદરથી ટનલ (બનાવી) કરીને બીજી બાજુ નીકળી શકે છે.
મેક્રોસ્કોપિક ટનલિંગ શું છે? આ વૈજ્ઞાનિકોએ બતાવ્યું કે એક ઇલેક્ટ્રિક સર્કિટ, જે એટલું મોટું છે કે તેને હાથમાં પકડી શકાય છે, તે પણ ક્વોન્ટમ ટનલિંગ જેવું વર્તન કરી શકે છે.
તેમના સુપરકન્ડક્ટિંગ સર્કિટમાં, ઇલેક્ટ્રોનનો સમૂહ (જે એક મોટા 'ક્વોન્ટમ કણ' જેવું કામ કરે છે) એક સ્થિતિમાંથી બીજી સ્થિતિમાં ટનલિંગ દ્વારા જઈ શકે છે, જાણે કે તે કોઈ ઊર્જાના અવરોધને સીધું જ પાર કરી રહ્યું હોય.
૨. એનર્જી ક્વોન્ટાઇઝેશન
ક્વોન્ટાઇઝેશન એટલે શું? ક્વોન્ટમ જગતમાં, ઊર્જા સતત પ્રવાહમાં નથી હોતી, પરંતુ ચોક્કસ પેકેટ્સ (નિﾍતિ માત્રા, જેને 'ક્વોન્ટા' કહેવાય છે) માં હોય છે. જેમ કે તમે સીડી પર એક ડગલું ચડો છો, તમે વચ્ચે ક્યાંય ઊભા રહી શકતા નથી. એ જ રીતે, ક્વોન્ટમ સિસ્ટમ માત્ર ચોક્કસ ઊર્જા સ્તરોમાં જ અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે.
આ વૈજ્ઞાનિકોએ તેમના સર્કિટમાં દર્શાવ્યું કે આ મેક્રોસ્કોપિક સિસ્ટમ પણ માત્ર ચોક્કસ, ક્વોન્ટાઇઝ્ડ ઊર્જાના ડોઝમાં જ ઊર્જાનું શોષણ અથવા ઉત્સર્જન કરે છે. આનાથી સાબિત થયું કે મોટા પાયે પણ ક્વોન્ટમ નિયમો લાગુ પડે છે.
આ શોધનું મહત્વ
આ સંશોધને એક નવીન સંશોધન ક્ષેત્રનો પાયો નાખ્યો છે અને તે ક્વોન્ટમ ટેકનોલોજીના વિકાસ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ : આ શોધ સુપરકન્ડક્ટિંગ ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટર્સ માટે સૈદ્ધાંતિક અને પ્રાયોગિક આધાર પૂરો પાડે છે, જે ભવિષ્યમાં હાલના કમ્પ્યુટર્સ કરતાં અનેક ગણી ઝડપી ગણતરીઓ કરી શકશે.
નવી ઇલેક્ટ્રોનિક્સઃ તેનાથી ક્વોન્ટમ સેન્સર અને ઓછા ઊર્જા વાળા ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો માટે નવા રસ્તાઓ ખુલી શકે છે.
ટૂંકમાં, જોન ક્લાર્ક, મિશેલ ડેવોરેટ અને જોન માર્ટિનિસની આ સિદ્ધિએ ક્વોન્ટમ જગત અને આપણી સામાન્ય (મેક્રોસ્કોપિક) દુનિયા વચ્ચેના અંતરને દૂર કર્યું છે.
(3:56 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
