ઈન્દોર : મધ્ય પ્રદેશનું ઐતિહાસિક શહેર ઈન્દોર તેના ભવ્ય અને પડકારજનક ઇતિહાસ માટે જાણીતું છે. આ શહેરમાં આજે પણ એવી ઘણી ઇમારતો છે જે સમયના ઉતાર-ચઢાવની વાર્તાઓ કહે છે, જેમાંથી એક છે રહસ્યમય 'ફૂટી કોઠી' .

હોલકર રાજવંશ દ્વારા નિર્મિત આ અધૂરી હવેલી માત્ર એક જર્જરિત માળખું નથી, પરંતુ તે બ્રિટિશ યુગ દરમિયાન માલવાની ભૂમિ પર હોલકર શાસનની તાકાત અને અંગ્રેજોને ફેંકવામાં આવેલા સીધા પડકારનું પ્રતીક છે.

અંગ્રેજોને રોકવાનો કિલ્લો
ઈન્દોર એવું રજવાડું હતું જ્યાં અંગ્રેજો સીધું શાસન કરી શક્યા ન હતા. હોલકર રાજવંશે શહેરના રહેવાસીઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને અંગ્રેજોના કોઈપણ વિશ્વાસઘાત કે છેતરપિંડીથી બચવા માટે આ હવેલી બનાવવાનો નિર્ણય લીધો હતો.

• ઉદ્દેશ્ય: આ હવેલી શહેરથી લગભગ 20 કિલોમીટર દૂર આવેલા મહુ પર નજર રાખવા અને કોઈપણ અણધાર્યા હુમલાનો ત્વરિત જવાબ આપવા માટે બનાવવામાં આવી હતી.

નિર્માણની વિશેષતાઓ અને રહસ્યમય ગુફાઓ
'ફૂટી કોઠી'નું બાંધકામ મહારાજા શિવાજી રાવ હોલકરે 1825માં શરૂ કરાવ્યું હતું અને 1875 સુધી ચાલ્યું. જોકે, અંગ્રેજોને આ વિશાળ બાંધકામની જાણ થતાં જ તેમણે દબાણ કરીને કામ અટકાવવા માટે મજબૂર કર્યા, જેના કારણે ઇમારત અધૂરી રહી ગઈ.

• 365 ઓરડા: આ વિશાળ બે માળની હવેલીમાં 365 ઓરડાઓ છે, જેમાંથી દરેક એક દિવસમાં બનાવવામાં આવ્યો હોવાનું કહેવાય છે.

• વિદેશી પથ્થરો: હવેલીના બાંધકામ માટેના પથ્થરો ઇંગ્લેન્ડથી આયાત કરવામાં આવ્યા હતા.

• ભૂગર્ભ ગુફાઓનું નેટવર્ક: દંતકથા અનુસાર, હવેલીમાંથી ગુફાઓનું નેટવર્ક શહેરના વિવિધ ભાગો તરફ દોરી જાય છે. એક ગુફા રજવાડા તરફ, બીજી હવા બાંગ્લા વિસ્તાર તરફ જતી હતી. મહુ તરફ પણ એક ગુફા બનાવવામાં આવી રહી હતી, પરંતુ અંગ્રેજોએ તેને બંધ કરાવી દીધી હતી.

• ધાર્મિક મહત્વ: હવેલીની આસપાસ વિવિધ દેવતાઓને સમર્પિત લગભગ 18 મંદિરો પણ આવેલા છે.

આ હવેલી આજે છત વગરની, ગોળાકાર થાંભલાઓ અને કોતરેલી કમાનો સાથે ઉભી છે, જે ઈન્દોરના એ યુગની યાદ અપાવે છે જ્યારે ભારતીય શાસકોએ વિદેશી શક્તિઓને ટક્કર આપી હતી. 'ફૂટી કોઠી' ઈન્દોરના ગૌરવ અને એક અધૂરા સ્વપ્નનું જીવંત પ્રતીક છે.