નવી દિલ્હી : ભારતની બિન-બાસમતી ચોખાની નિકાસ આ વર્ષે ભારે સ્પર્ધાનો સામનો કરી રહી છે. મ્યાનમાર અને પાકિસ્તાનથી સસ્તા ચોખાએ ભારતીય નિકાસકારો માટે મુશ્કેલીઓ વધારી દીધી છે. જ્યારે ભારત બિન-બાસમતી ચોખા $366 પ્રતિ ટન ઓફર કરી રહ્યું છે, ત્યારે મ્યાનમાર $309 અને પાકિસ્તાન $320-325 પ્રતિ ટન ઓફર કરી રહ્યું છે. આ ભાવ તફાવતને કારણે ભારતીય ચોખા વૈશ્વિક બજારમાં તેની સ્પર્ધાત્મકતા ગુમાવી રહ્યા છે.

નિકાસ લક્ષ્યાંકથી ઓછી, 20 મિલિયન ટન જોખમમાં મુકાવાની અપેક્ષા
સરકારી અને ઉદ્યોગ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, 2024-25 પાક વર્ષમાં બિન-બાસમતી ચોખાની નિકાસ આશરે 15 મિલિયન ટન સુધી મર્યાદિત રહી શકે છે, જે 20 મિલિયન ટનના લક્ષ્યાંકથી ઘણી ઓછી છે. જુલાઈ સુધીમાં નિકાસ 13.5 મિલિયન ટન નોંધાઈ હતી, જ્યારે સપ્ટેમ્બર સુધીમાં આ આંકડો 15 મિલિયન ટન સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. નવું માર્કેટિંગ વર્ષ (૨૦૨૫-૨૬) ઓક્ટોબરમાં શરૂ થયું છે, પરંતુ નબળી બજાર માંગ અને ભાવ સ્પર્ધાએ નિકાસકારોની ચિંતા વધારી છે.

ભાવ યુદ્ધમાં ભારત પાછળ રહી ગયું છે
મ્યાનમાર અને પાકિસ્તાને સસ્તા ભાવે તેમના ચોખા ઓફર કરીને બજારમાં પ્રવેશ મેળવ્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે, જ્યારે ભારતે ૨૦ મિલિયન ટનનો નિકાસ લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો હતો, ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વધુ પડતા પુરવઠાના ભયથી ભાવ પર દબાણ વધ્યું હતું. આનાથી ભારતની ઓફર વધુ મોંઘી થઈ ગઈ છે, અને ઘણા આયાતકાર દેશો હવે મ્યાનમાર અને પાકિસ્તાન તરફ વળ્યા છે.

નવી સિસ્ટમ: બિન-બાસમતી સોદાઓની નોંધણી હવે ફરજિયાત
સરકારે બિન-બાસમતી ચોખાની નિકાસમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે એક નવો નિયમ લાગુ કર્યો છે. હવે, APEDA સાથે તમામ બિન-બાસમતી ચોખા નિકાસ સોદાઓની નોંધણી ફરજિયાત રહેશે - આ જરૂરિયાત પહેલા ફક્ત બાસમતી ચોખા પર લાગુ પડતી હતી. આ નોંધણી માટે પ્રતિ ટન ₹૮ ફી વસૂલવામાં આવશે. આ પગલું નિકાસ કરારોનું નિરીક્ષણ સુનિશ્ચિત કરવા અને ગેરકાયદેસર વ્યવહારોને નિયંત્રિત કરવાનો છે.

નબળા ચલણો પડોશી દેશોને ફાયદો કરાવે છે
મ્યાનમારના ક્યાટ અને પાકિસ્તાનનો રૂપિયો ડોલર સામે નબળો છે, જેના કારણે નિકાસ સસ્તી અને આ દેશો માટે વધુ આકર્ષક બને છે. જોકે, ગરીબ આફ્રિકન દેશો જેવા મુખ્ય ખરીદદારો માટે પ્રતિ ટન $30-50 નો તફાવત પણ નોંધપાત્ર છે, પરંતુ ભારતીય ચોખાના ઊંચા ભાવ તેમના બજેટની બહાર છે.

રેકોર્ડ ઉત્પાદન, પરંતુ સંગ્રહ પડકારો
દેશમાં 2024-25માં 149 મિલિયન ટન ચોખાનું ઉત્પાદન થવાનો અંદાજ છે, જે એક રેકોર્ડ ઉચ્ચ સ્તર છે. કેન્દ્રીય પૂલ પણ ભરાઈ ગયો છે. હવે જ્યારે નવી ખરીફ માર્કેટિંગ સીઝન (2025-26) માટે ડાંગરની ખરીદી શરૂ થઈ ગઈ છે, ત્યારે સરકારને વધુ સંગ્રહ પડકારનો સામનો કરવો પડી શકે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો વૈશ્વિક માંગ નબળી રહેશે, તો ખાનગી ક્ષેત્રની ખરીદી પણ ધીમી પડી શકે છે, જેના કારણે ખેડૂતો માટે મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે.