પટણા:  બિહારના રાજકારણમાં *રાષ્ટ્રીય જનતા દળ (RJD)*ના નેતા અને પૂર્વ નાયબ મુખ્યમંત્રી તેજસ્વી યાદવનું "દરેક બિહારી પરિવાર માટે સરકારી નોકરી" આપવાનું વચન આર્થિક જગતમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યું છે. વિશ્લેષકો અને સરકારી દસ્તાવેજોના આંકડા સૂચવે છે કે આ વચન લોભામણી રાજકીય ઘોષણા સિવાય બીજું કશું નથી, જેનું ગણિત વાસ્તવિકતાથી ઘણું દૂર છે.

વચનનું ગણિત: ૨.૧૫ કરોડ નવી નોકરીઓ!
સત્તાવાર ડેટાના વિશ્લેષણ મુજબ, તેજસ્વી યાદવ મૂળભૂત રીતે ૨.૧૫ કરોડ (૨૩.૫ મિલિયન) નવી સરકારી નોકરીઓ બનાવવાનું વચન આપી રહ્યા છે.

પરિમાણ    વર્તમાન આંકડા (અંદાજિત)

બિહારમાં પરિવારોની સંખ્યા    આશરે ૨.૩૫ કરોડ

હાલમાં સરકારી નોકરી કરતા લોકો    આશરે ૨૦.૫ લાખ (વસ્તીના ૧.૫૭%)

વચન પૂરું કરવા માટે જરૂરી નવી નોકરીઓ    ૨.૧૫ કરોડ (૨૩.૫ મિલિયન - ૨.૦૫ મિલિયન)

બિહારના ખર્ચ પર આસમાની બોજ
આ વચનનો સૌથી મોટો પ્રહાર રાજ્યના નાણાકીય સ્વાસ્થ્ય પર થશે.

• વર્તમાન પગાર ખર્ચ: બિહાર હાલમાં તેના આશરે ૨૦ લાખ કર્મચારીઓ પર વાર્ષિક રૂ. ૪૫,૦૦૦ કરોડથી વધુ ખર્ચે છે, જે સરેરાશ પ્રતિ કર્મચારી રૂ. ૨.૨ લાખ વાર્ષિક થાય છે.

• નવા વચનનો ખર્ચ: જો ૨.૧૫ કરોડ નવા કર્મચારીઓની ભરતી કરવામાં આવે, તો રાજ્યનું વાર્ષિક પગાર બિલ વધીને રૂ. ૪.૬ લાખ કરોડ જેટલું થશે!

રખામણી: ૨૦૨૫-૨૬ના બજેટ મુજબ, બિહારનો સમગ્ર મહેસૂલ ખર્ચ (પગાર, પેન્શન, શિક્ષણ, આરોગ્ય, કલ્યાણ સહિત) લગભગ રૂ. ૨.૫ લાખ કરોડ છે.

આર્થિક વાસ્તવિકતા: તેજસ્વીનું પ્રસ્તાવિત વેતન બિલ રાજ્યના સમગ્ર વાર્ષિક બજેટને લગભગ બમણું કરી દેશે. આ એક સ્કૂટરની લોન પર જમ્બો જેટ ખરીદવાનું વચન આપવા જેવી નાણાકીય અવાસ્તવિકતા છે.

રાજ્યનું સંકટ: CAG રિપોર્ટ અને નીતિ આયોગની ચેતવણી

• પ્રતિબદ્ધ ખર્ચ: CAG (માર્ચ ૨૦૨૫) ના અહેવાલમાં પહેલાથી જ ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે બિહાર તેની ૭૦% થી વધુ આવક પગાર, પેન્શન અને વ્યાજની ચૂકવણીમાં ખર્ચી રહ્યું છે.

• આર્થિક સ્થિતિ: નીતિ આયોગના તાજેતરના અહેવાલમાં બિહારને માથાદીઠ આવકના મામલે દેશમાં સૌથી છેલ્લા સ્થાને મૂકવામાં આવ્યું છે. રાજ્યનો GDP વૃદ્ધિ દર પણ રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં ઓછો છે.

રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે તેજસ્વી યાદવની આ જાહેરાત વાસ્તવિક નીતિની જગ્યાએ *'જશ્ન' (ઉજવણી)*ના રેટરિક પર વધુ આધાર રાખે છે. આ વચન એવા રાજ્યમાં ગૌરવ અને સ્થિરતાની ઝંખનાનું શોષણ કરે છે જ્યાં સરકારી નોકરી હજી પણ સર્વોચ્ચ સ્થાન ધરાવે છે, પરંતુ આર્થિક ગણિત બિહારને કાયમી નાણાકીય લકવાગ્રસ્ત કરી શકે છે.

પૂર્વ મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમારે આપેલા ૧૨ લાખ નોકરીઓના વચનને પણ અવાસ્તવિક ગણાવવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તેજસ્વીનું આ 'મેગા વચન' અગાઉની તમામ રાજકીય પ્રતિજ્ઞાઓને વટાવી જાય છે.