નવી દિલ્હી : ભારતના દરિયાઈ આધુનિકીકરણ અને વૈશ્વિક નેતૃત્વ તરફના પરિવર્તનમાં એક ઐતિહાસિક પગલાંરૂપે, કેન્દ્ર સરકારે ત્રણ મુખ્ય બંદરોને ગ્રીન હાઇડ્રોજન હબ તરીકે માન્યતા આપી છે. કેન્દ્રીય નવીન અને નવીનીકરણીય ઉર્જા મંત્રાલય (MNRE) દ્વારા આ માન્યતા ગુજરાતના કંડલા (દીનદયાળ પોર્ટ ઓથોરિટી), તમિલનાડુના વી.ઓ. ચિદમ્બરનાર (VOC) પોર્ટ ઓથોરિટી અને ઓડિશાના પારાદીપ પોર્ટ ઓથોરિટીને આપવામાં આવી છે.
કેન્દ્રીય બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે જણાવ્યું હતું કે, આ માન્યતા ભારતની દરિયાઈ ક્રાંતિમાં એક ઐતિહાસિક ક્ષણ છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, ગ્રીન હાઇડ્રોજન હબ તરીકે, આપણા બંદરો સ્વચ્છ ઉર્જા ક્ષેત્રમાં નવીનતાના ઉત્પ્રેરક તરીકે સેવા આપશે અને પૂર્વીય તથા પશ્ચિમી વેપાર માર્ગો પરની તેમની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિનો લાભ લઈને માત્ર દેશને જ નહીં પરંતુ સમગ્ર પ્રદેશમાં ટકાઉ લોજિસ્ટિક્સને વેગ આપશે.
હાઇડ્રોજન હબનો ઉદ્દેશ્ય અને લાભ:
આ માન્યતા નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન (NGHM) ના ભાગરૂપે આપવામાં આવી છે. તાજેતરમાં બહાર પડાયેલ માર્ગદર્શિકા અંતર્ગત, આ બંદરોને MNREના સીધા નાણાકીય સહાય વિના પણ અન્ય કેન્દ્રીય કે રાજ્ય યોજનાઓ હેઠળ પ્રોત્સાહનો અને લાભો પ્રાપ્ત થઈ શકશે. આ હબ્સથી સ્થાનિક અને વૈશ્વિક ગ્રીન રોકાણો આકર્ષિત થશે, સ્વચ્છ બળતણ ટેક્નોલોજીમાં નવીનતા આવશે અને ભારતના ૨૦૭૦ના નેટ ઝીરો ઉત્સર્જન લક્ષ્યને સાકાર કરવામાં મદદ મળશે.
દીનદયાળ પોર્ટ ઓથોરિટી, કંડલા (ગુજરાત):
કંડલા, કાર્ગો હેન્ડલિંગની માત્રાની દ્રષ્ટિએ ભારતનું સૌથી મોટું મુખ્ય બંદર છે, જે પશ્ચિમી વેપાર કોરિડોર માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
 * ભૌગોલિક લાભ: અરબી સમુદ્ર દ્વારા ગલ્ફ દેશો અને યુરોપની નજીક હોવાથી, તે ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને તેના ડેરિવેટિવ્સ (જેમ કે એમોનિયા અને મિથેનોલ) માટે મુખ્ય નિકાસ દ્વાર તરીકે સ્થાન ધરાવે છે.
 * ઔદ્યોગિક ઇકોસિસ્ટમ: ગુજરાતમાં રિફાઇનરીઓ, પેટ્રોકેમિકલ્સ અને ખાતર જેવા મજબૂત ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોને કારણે ગ્રીન ફ્યુઅલની મોટી માંગ ઊભી થશે.
 * માળખાકીય સુવિધા: પોર્ટમાં ઊંડા ડ્રાફ્ટ બર્થ, સ્ટોરેજ ક્ષમતા અને એનર્જી ટર્મિનલ છે, જે હાઇડ્રોજનના પ્રવાહીકરણ, સંગ્રહ અને પરિવહન માટે યોગ્ય છે. કંડલા પશ્ચિમી હાઇડ્રોજન ઇકોસિસ્ટમને એન્કર કરશે.
VOC પોર્ટ ઓથોરિટી, તુતિકોરિન (તમિલનાડુ):
ભારતના દક્ષિણ-પૂર્વીય કિનારે સ્થિત VOC પોર્ટ દક્ષિણ ભારત અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયાઈ રાષ્ટ્રો માટે મુખ્ય દરિયાઈ પ્રવેશદ્વાર છે.
 * ભૂમિકા: તે ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને એમોનિયાના ઉત્પાદન અને વિતરણ હબ તરીકે સેવા આપીને ભારતને સ્વચ્છ ઉર્જા સંક્રમણમાં મદદ કરશે.
 * વપરાશની સંભાવના: આ પ્રદેશમાં ખાતર, પેટ્રોકેમિકલ અને ભારે ઉત્પાદન ક્ષેત્રોમાં હાઇડ્રોજનના વપરાશ અને નિકાસની ઉચ્ચ સંભાવના છે.
પારાદીપ પોર્ટ ઓથોરિટી (ઓડિશા):
પૂર્વ કિનારે સ્થિત પારાદીપ, કોલસો, લોખંડ અયસ્ક અને પેટ્રોલિયમ માટે પૂર્વીય તથા મધ્ય ભારતના ઉદ્યોગોને જોડતું એક મહત્ત્વપૂર્ણ બંદર છે.
 * નજીકતાનો લાભ: રિફાઇનરીઓ, સ્ટીલ પ્લાન્ટ્સ અને PCPIR (પેટ્રોલિયમ, કેમિકલ્સ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રિજન)ની નજીક હોવાથી હાઇડ્રોજનના ઉત્પાદન અને વપરાશ માટેનો મજબૂત આધાર મળે છે.
 * નિકાસ ક્ષમતા: ઓડિશાના સૌર અને પવન સંસાધનો અને પારાદીપની ઊંડા પાણીની સુવિધાઓ તેને દક્ષિણપૂર્વ એશિયા, જાપાન અને યુરોપમાં ગ્રીન હાઇડ્રોજનના ડેરિવેટિવ્સની નિકાસ માટે આદર્શ બનાવે છે.