મુંબઈ, તા.૧૪: હવે કોઈ પણ બેંક ગ્રાહકો માટે ઝીરો-બેલેન્‍સ ખાતું ખોલવાનો ઇનકાર કરી શકશે નહીં. આરબીઆઈએ આ સંદર્ભમાં એક ડ્રાફ્‌ટ જારી કર્યો છે, જેમાં મૂળભૂત બચત ખાતા ધરાવતા લોકોને ઘણી રાહતો આપવામાં આવી છે. શૂન્‍ય ખાતા બેલેન્‍સ ધરાવતા જન ધન ખાતા ધારકો સહિત મૂળભૂત બચત બેંક ડિપોઝિટ ખાતા ધારકો ડિજિટલ બેંકિંગ સુવિધાઓ મફતમાં મેળવી શકશે. હાલમાં, આ સુવિધા ફક્‍ત નિયમિત બેંક બચત ખાતાઓ માટે જ ઉપલબ્‍ધ હતી. નવા નિયમો ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ થી અમલમાં આવવાની અપેક્ષા છે. આરબીઆઈએ દરખાસ્‍ત કરી છે કે બેંકોએ શૂન્‍ય-બેલેન્‍સ ખાતાઓ માટે ફી અંગે સ્‍પષ્ટ શરતો, સેવાઓ પર મર્યાદા અને પારદર્શિતા સ્‍થાપિત કરવી જોઈએ.

ઓછી આવક ધરાવતા અને ગ્રામીણ ગ્રાહકો કે જેઓ લઘુત્તમ બેલેન્‍સ જાળવવા માટે સંઘર્ષ કરે છે. નવા બેંક ગ્રાહકો કે જેમને ડિજિટલ માધ્‍યમ દ્વારા સરળ બેંકિંગની જરૂર હોય છે. બેંકોને પણ ફાયદો થશે, કારણ કે આનાથી ખાતાના ડેટાને એકીકળત કરવામાં આવશે અને નિયમનકારી પાલનને સરળ બનાવવામાં આવશે.

૨૦૨૪-૨૫ માં બેંક ખાતાઓમાં લઘુત્તમ બેલેન્‍સ ન રાખવા બદલ જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો દ્વારા ૨,૧૭૫ કરોડ રૂપિયાનો દંડ વસૂલવામાં આવ્‍યો હતો, અને છેલ્લા ૫ વર્ષમાં ૮,૯૩૩ કરોડ રૂપિયા વસૂલવામાં આવ્‍યા હતા. ખાનગી બેંકોનો ડેટા ઉપલબ્‍ધ નથી, પરંતુ આ રકમ કરોડોમાં પણ હોઈ શકે છે.

RBI માને છે કે વિવિધ બેંકોમાં શૂન્‍ય-બેલેન્‍સ ખાતાઓ માટેના નિયમોમાં અસમાનતા ગ્રાહકોને મૂંઝવણમાં મૂકે છે. કેટલીક બેંકો બિનજરૂરી ચાર્જ વસૂલ કરે છે અને યોજના-આધારિત ખાતાઓ (જેમ કે જન ધન) નો દુરુપયોગ વધે છે.

આ ખાતા હેઠળ, બેંક શાખાઓ અને ATM માંથી રોકડ જમા કરાવવા અને દર મહિને ઓછામાં ઓછા ચાર ઉપાડ મફત છે. મફત વ્‍યવહાર મર્યાદા કરતાં વધુ વ્‍યવહારો માટે બેંકો ફી વસૂલ કરી શકે છે.

આ ખાતાઓમાં ડિપોઝિટ ઇલેક્‍ટ્રોનિક ચુકવણી ચેનલો દ્વારા કરી શકાય છે. હાલમાં, ઘણી ડિજિટલ બેંકિંગ સુવિધાઓ ઉપલબ્‍ધ નથી.

દરેક ગ્રાહકને યોજનાઓમાં કોઈપણ અનિયમિતતા ટાળવા માટે એક જ બેંકમાં ફક્‍ત એક જ શૂન્‍ય-બેલેન્‍સ ખાતું રાખવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. આ ઘોષણા ખાતું ખોલતી વખતે કરવી આવશ્‍યક છે.

જો ગ્રાહક ઈચ્‍છે, તો આ ખાતાઓને નિયમિત બચત ખાતામાં પણ અપગ્રેડ કરી શકાય છે.

આ ખાતાઓમાં ચેકબુક, ડેબિટ કાર્ડ અથવા આંતરરાષ્‍ટ્રીય વ્‍યવહાર સુવિધાઓ મર્યાદિત અથવા વૈકલ્‍પિક હોઈ શકે છે.

બેઝિક સેવિંગ્‍સ બેંક ડિપોઝિટ ખાતું એ કોઈપણ બેંકમાં ખોલવામાં આવતું સૌથી મૂળભૂત ખાતું છે, જે ખાતાધારકોને આવશ્‍યક બેંકિંગ સેવાઓ મફતમાં ઍક્‍સેસ કરવાની મંજૂરી આપે છે. બેંકો BSBD ખાતાધારકોને મફત ATM કાર્ડ પણ જારી કરે છે. આ ખાતાઓ માટે KYC આવશ્‍યકતાઓ એકદમ સરળ છે. BSBD ખાતાધારકો તે જ બેંકમાં બીજું બચત બેંક ખાતું ખોલી શકતા નથી. જો ગ્રાહકનું બેંકમાં બીજું બચત ખાતું હોય, તો તેને ૩૦ દિવસની અંદર બંધ કરવું આવશ્‍યક છે.