નવી દિલ્હી/અમદાવાદ: આ વર્ષે દેશના અનેક ભાગોમાં, ખાસ કરીને ગુજરાત, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને છત્તીસગઢના વિસ્તારોમાં, સામાન્ય કરતાં વધુ ઠંડો અને લાંબો શિયાળો અનુભવાય તેવી સંભાવના છે. યુએસ નેશનલ ઓશનિક એન્ડ એટમોસ્ફેરિક એડમિનિસ્ટ્રેશન (એનઓએએ) અને ભારત હવામાન વિભાગ (આઈએમડી) સહિત હવામાનશાસ્ત્રીઓએ પ્રશાંત મહાસાગરમાં વિકસી રહેલી 'લા નીના' હવામાન પ્રણાલીને આ માટે મુખ્ય પરિબળ ગણાવ્યું છે.

હવામાનશાસ્ત્રની ભાષામાં જ્યારે 'કોલ્ડ વિન્ટર' કહેવામાં આવે છે, ત્યારે તેનો અર્થ અન્ય દેશોની તુલનામાં નહીં, પરંતુ ભારતના પોતાના સામાન્ય શિયાળુ સરેરાશ તાપમાન કરતાં નીચું તાપમાન થવાની આગાહી છે. લા નીના એ એક એવી પરિસ્થિતિ છે જેમાં પ્રશાંત મહાસાગરના વિષુવવૃત્તીય વિસ્તારમાં સપાટીનું પાણી સામાન્ય કરતાં વધુ ઠંડું થઈ જાય છે. આ વૈશ્વિક હવામાન પ્રણાલી ભારતીય વાતાવરણને અસર કરે છે, જે સામાન્ય રીતે દેશમાં 'કોલ્ડ વિન્ટર'  સાથે સંકળાયેલી હોય છે.

ગુજરાત-રાજસ્થાન-એમપી-છત્તીસગઢ વિશે જોઈએ તો ભારતનો આ મધ્ય પશ્ચિમ વિસ્તાર સામાન્ય રીતે સૂકા અને મધ્યમ શિયાળા માટે જાણીતો છે, પરંતુ આ વર્ષે લા નીનાની અસરથી અહીં શિયાળો વધુ આકરો બની શકે છે:

 * કડકડતી ઠંડી અને હિમ જેવી સ્થિતિ:

   * રાજસ્થાન અને ગુજરાતના રણ અને અર્ધ-રણ પ્રદેશોમાં રાત્રિનું તાપમાન અસામાન્ય રીતે નીચે જઈ શકે છે, જે ચુરૂ, સીકર અને કચ્છ જેવા વિસ્તારોમાં ઝીરો  (ફ્રીઝિંગ) ની નજીક પહોંચી શકે છે.

   * આ રાજ્યોમાં શીત લહેરોની સંખ્યા અને અવધિ પણ વધી શકે છે, એટલે કે ઠંડીના દિવસો વધુ રહેશે.

   * મધ્યપ્રદેશમાં કોલ્ડ-વેવની અવધિ લાંબી રહેવાથી કૃષિ ઉત્પાદકતાને અસર થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ઘઉં અને કઠોળ જેવા હિમ પ્રત્યે સંવેદનશીલ રવિ પાકોને નુકસાન થવાની સંભાવના છે. ખેડૂતોને રાઈ, સરસવ અને બટાકા જેવા પાકોને હિમથી બચાવવા માટે વિશેષ પગલાં લેવા પડી શકે છે.

   * છત્તીસગઢમાં પ્રમાણમાં ભેજવાળું વાતાવરણ હોવા છતાં, કાતિલ ઠંડી સવાર અને ઓછા ભેજને કારણે રવિ વાવણીના દાખલા અને સિંચાઈની જરૂરિયાતો પ્રભાવિત થઈ શકે છે.

   * હવામાન નિષ્ણાતોના મતે, આ શિયાળો સામાન્ય કરતાં વહેલો શરૂ થઈ શકે છે અને લાંબો ખેંચાઈ શકે છે, જેનાથી સમગ્ર દેશમાં દિવસ અને રાત્રિના તાપમાન વચ્ચેનો તફાવત વધુ સ્પષ્ટ થશે અને શીતળતાનો અનુભવ વ્યાપક બનશે.

અન્ય પ્રદેશો પર સંભવિત અસર:

 * ઉત્તર ભારત: લાંબી શીત લહેરો અને ધુમ્મસના લાંબા સમયગાળાને કારણે પરિવહન અને દૈનિક જીવન ખોરવાઈ શકે છે.

 * પર્વતીય પ્રદેશો: વહેલો કે ભારે હિમવર્ષા જોવા મળી શકે છે, જે પ્રવાસન અને માર્ગ જોડાણને અસર કરશે.

 * દક્ષિણ ભારત: દક્ષિણ દ્વીપકલ્પ, જે સામાન્ય રીતે હળવો હોય છે, ત્યાં પણ લઘુત્તમ તાપમાનમાં ભાગ્યે જ ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.

હવામાનશાસ્ત્રીઓ ભારપૂર્વક જણાવે છે કે વૈશ્વિક ગરમીના વધારાને કારણે લા નીનાની ઠંડકની અસર અમુક અંશે ઓછી થઈ શકે છે, પરંતુ એકંદરે આ વર્ષે શિયાળો સામાન્ય કરતાં વધુ આકરો રહેવાનો અંદાજ છે. લોકો અને ખેડૂતોને આ અસામાન્ય ઠંડી માટે તૈયાર રહેવા અને હવામાન વિભાગની આગાહીઓ પર ધ્યાન આપવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.