નવી દિલ્‍હીઃ અલાસ્કામાં શાંતિ વાટાઘાટો નિષ્ફળ ગયા બાદ, હવે સમગ્ર વિશ્વની નજર યુરોપના હાર્દસમા હંગેરી પર ટકેલી છે. યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન યુક્રેન સંઘર્ષનો અંત લાવવા માટે બુડાપેસ્ટમાં મુલાકાત કરવાના છે. પરંતુ આ 'હાઇ-પ્રોફાઇલ' બેઠક પહેલા જ એક એવો કાનૂની અને કૂટનીતિક વંટોળ સર્જાયો છે, જેણે આખી દુનિયાના શ્વાસ અધ્ધર કરી દીધા છે.
સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે: શું વ્લાદિમીર પુતિન, જેમની સામે આંતરરાષ્ટ્રીય કોર્ટનું ધરપકડ વોરંટ છે, તેઓ હંગેરીમાં સુરક્ષિત રીતે પ્રવેશી શકશે? કે પછી ટ્રમ્પ સાથે હાથ મિલાવવાના બદલે તેમને હાથકડી પહેરાવવામાં આવશે?
આ સમગ્ર 'હાઇ-વોલ્ટેજ ડ્રામા'ના કેન્દ્રમાં છે આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલત (ICC) દ્વારા ૨૦૨૩માં જારી કરાયેલું ધરપકડ વોરંટ. ICC એ પુતિન પર યુક્રેનમાં કથિત યુદ્ધ ગુનાઓ અને યુક્રેનિયન બાળકોના ગેરકાયદેસર દેશનિકાલનો આરોપ મૂક્યો છે.
સિદ્ધાંત મુજબ, હંગેરી ICCની સ્થાપના કરનાર 'રોમ કાયદા' પર હસ્તાક્ષર કરનાર દેશ છે. આનો અર્થ એ થયો કે પુતિનનું વિમાન જે ક્ષણે હંગેરીની હવાઈ સીમામાં પ્રવેશે, તે જ ક્ષણે સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ તેમની ધરપકડ કરવા માટે કાયદેસર રીતે બંધાયેલા છે. જર્મની જેવા દેશે તો હંગેરીને આ વોરંટનો અમલ કરવા માટે ખુલ્લેઆમ વિનંતી પણ કરી દીધી છે.
જોકે, આ આખી બાજી જેટલી સીધી દેખાય છે તેટલી છે નહીં. આ બેઠક માટે હંગેરીની પસંદગી જ એક મોટો સંકેત છે. હંગેરીના વડા પ્રધાન વિક્ટર ઓર્બન માત્ર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના જૂના સાથી નથી, પરંતુ તેઓ રશિયા સાથે પણ ઊંડા સંબંધો ધરાવે છે.
ઓર્બને દાવો કર્યો છે કે, "બુડાપેસ્ટ યુરોપમાં એકમાત્ર એવી જગ્યા છે જ્યાં આવી બેઠક યોજી શકાય છે." હકીકતમાં, હંગેરીએ પુતિનને તેમની સુરક્ષાની સંપૂર્ણ ખાતરી આપી છે. આ પહેલીવાર નથી; એપ્રિલમાં, ICC દ્વારા વોન્ટેડ અન્ય નેતા, ઇઝરાયલી વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ પણ હંગેરીની મુલાકાત લીધી હતી.
રસપ્રદ વાત એ છે કે, ઓર્બને તાજેતરમાં જ ICC માંથી ખસી જવાનો નિર્ણય લીધો છે. જોકે આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવામાં એક વર્ષ લાગશે, જેનો અર્થ છે કે તકનીકી રીતે હંગેરી હજુ પણ પુતિનની ધરપકડ કરી શકે છે. પરંતુ રાજકીય નિષ્ણાતો માને છે કે ઓર્બન, જેઓ ઘરેલુ મોંઘવારી અને બગડતી અર્થવ્યવસ્થાથી ઘેરાયેલા છે, તેઓ આ સમિટને 'ધ્યાન ભટકાવવાની' એક મોટી તક તરીકે જોઈ રહ્યા છે અને તેઓ પુતિનને આંચ નહીં આવવા દે.
પુતિન માટે બુડાપેસ્ટની આ યાત્રા કોઈ 'ચક્રવ્યૂહ' ભેદવાથી ઓછી નથી. જો તેઓ સંમત થાય, તો લગભગ ચાર વર્ષ પહેલાં યુદ્ધ શરૂ થયા પછી યુરોપિયન યુનિયનના કોઈ દેશની આ તેમની પ્રથમ મુલાકાત હશે.
સૌથી મોટો પડકાર છે લોજિસ્ટિક્સ. અલાસ્કા જવું સહેલું હતું કારણ કે રશિયન નેતાને દુશ્મન દેશોના હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરવાની જરૂર નહોતી. પરંતુ બુડાપેસ્ટનો સીધો માર્ગ એવા દેશો (જેમ કે રોમાનિયા) પરથી પસાર થાય છે જેઓ ICCના સભ્યો છે અને પુતિનની ધરપકડ કરવા બંધાયેલા છે.
આ પરિસ્થિતિએ યુરોપિયન યુનિયનને ધર્મસંકટમાં મૂકી દીધું છે. એક તરફ, જે દેશો યુક્રેનની પાછળ મજબૂત રીતે ઉભા છે, તેઓ શું એવા નેતાની ધરપકડ માટે સંમત થશે જેમને તેઓ દરેક મંચ પર ઘેરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે? બીજી બાજુ, જો આ બેઠક નિષ્ફળ જાય, તો તેને યુક્રેનમાં શાંતિ માટે અવરોધ તરીકે જોવામાં આવશે. ક્રેમલિને પણ આ મુદ્દે મૌન સેવ્યું છે, જે દર્શાવે છે કે આ મુલાકાત પહેલાં અનેક કાનૂની અને કૂટનીતિક ગાંઠો ઉકેલવાની બાકી છે.